توضیحات داشبورد
مقدمه
سنجش «سهم نفت سفید» در انتشار آلاینده‌ها و گازهای گلخانه‌ای، یک نشانگر کاربردی برای فهم جایگاه این سوخت در بارِ زیست‌محیطی کشور است. وقتی سهم یک سوخت در انتشار هر آلاینده به‌صورت درصد گزارش می‌شود، می‌توان دید کدام آلاینده‌ها حساس‌تر به مصرف نفت سفید هستند و در طول زمان، وزن نسبی این سوخت در انتشار هر گاز چگونه تغییر کرده است. داده‌های سال‌های ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۰ نشان می‌دهد سهم نفت سفید در اغلب آلاینده‌ها و گازهای گلخانه‌ای مسیر کاهشی داشته و در برخی متغیرها به سطوح بسیار پایین رسیده است.
این شاخص چگونه محاسبه می‌شود؟
این شاخص به‌صورت «درصد» گزارش می‌شود و مفهوم آن چنین است:
سهم نفت سفید در انتشار یک گاز/آلاینده = (انتشار منتسب به نفت سفید ÷ کل انتشار همان گاز/آلاینده) × ۱۰۰
بنابراین، عدد ۱٫۸۲ برای CO2 در سال ۱۳۹۲ یعنی ۱٫۸۲٪ از کل انتشار CO2 (در چارچوب محاسبات ترازنامه انرژی) به نفت سفید نسبت داده شده است.
نحوه تفسیر اعداد و علائم در سری زمانی
- علامت — یعنی برای آن سال اطلاعاتی گزارش نشده است.
- علامت کمتر از ۰٫۰۵ یعنی مقدار گزارش‌شده کمتر از ۰٫۰۵٪ است (خیلی کوچک‌تر از آستانه نمایش).
تصویر کلی روند ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۰
در این بازه، CO2 در همه سال‌ها بزرگ‌ترین سهم را بین متغیرهای گزارش‌شده دارد، اما همین متغیر نیز از ۱٫۸۲٪ (۱۳۹۲) به ۰٫۶٪ (۱۴۰۰) رسیده است؛ یعنی کاهش ۱٫۲۲ واحد درصدی (حدود ۶۷٪ افت نسبی).
برای CH4 و N2O نیز الگوی کاهشی کاملاً روشن است: هر دو از ۰٫۷۵٪ (۱۳۹۲) به ۰٫۳٪ (۱۴۰۰) رسیده‌اند (کاهش ۰٫۴۵ واحد درصدی؛ حدود ۶۰٪ افت نسبی).
در مقابل، SO2 یک رفتار دو مرحله‌ای نشان می‌دهد: ابتدا افزایش و سپس کاهش. سهم SO2 از ۰٫۶۱٪ (۱۳۹۲) تا اوج ۰٫۸۴٪ (۱۳۹۶) بالا می‌رود و بعد تا ۰٫۴٪ (۱۴۰۰) کاهش پیدا می‌کند.
در مورد NOx روند کاهشی پیوسته دیده می‌شود: از ۰٫۱۱٪ (۱۳۹۲) تا ۰٫۰۴٪ (۱۳۹۹) و در ۱۴۰۰ به کمتر از ۰٫۰۵٪ می‌رسد.
برای CO نیز اعدادِ گزارش‌شده بسیار کوچک‌اند (۰٫۰۴ تا ۰٫۰۲ در سال‌های دارای داده) و در چند سال مقدار گزارش نشده، و در ۱۴۰۰ مقدار کمتر از ۰٫۰۵٪ ثبت شده است.
مأخذ: ترازنامه انرژی، وزارت نیرو، معاونت امور برق و انرژی.
برش سال‌به‌سال (اعداد دقیق)
سال ۱۳۹۲
سهم نفت سفید در این سال برای CO2 برابر ۱٫۸۲٪ است که بالاترین مقدار کل دوره محسوب می‌شود. در همین سال SO2 معادل ۰٫۶۱٪، CH4 و N2O هر کدام ۰٫۷۵٪، NOx برابر ۰٫۱۱٪ و CO معادل ۰٫۰۴٪ ثبت شده است.
سال ۱۳۹۳
در ۱۳۹۳، سهم CO2 به ۱٫۶٪ کاهش می‌یابد. SO2 برابر ۰٫۶٪ و NOx برابر ۰٫۱٪ گزارش شده است. CH4 و N2O هر کدام ۰٫۷٪ ثبت شده‌اند. برای CO در این سال مقداری گزارش نشده است.
سال ۱۳۹۴
در ۱۳۹۴ روند نزولی ادامه دارد: CO2 برابر ۱٫۴۶٪، NOx برابر ۰٫۰۹٪ و SO2 برابر ۰٫۶۳٪ است. سهم CO برابر ۰٫۰۳٪ گزارش شده و CH4 معادل ۰٫۵۸٪ و N2O برابر ۰٫۶۳٪ ثبت شده‌اند.
سال ۱۳۹۵
در ۱۳۹۵، SO2 جهش محسوسی دارد و به ۰٫۸۳٪ می‌رسد. هم‌زمان CO2 برابر ۱٫۳۵٪ و NOx برابر ۰٫۰۸٪ است. سهم CO به ۰٫۰۲٪ کاهش می‌یابد. CH4 معادل ۰٫۵۳٪ و N2O برابر ۰٫۶٪ گزارش شده است.
سال ۱۳۹۶
این سال نقطه اوج SO2 است: ۰٫۸۴٪. با وجود این اوج، CO2 به ۱٫۲۲٪ پایین می‌آید و NOx به ۰٫۰۷٪ می‌رسد. سهم CO برابر ۰٫۰۲٪ باقی مانده و CH4 معادل ۰٫۴۷٪ و N2O برابر ۰٫۵۵٪ ثبت شده است.
سال ۱۳۹۷
از ۱۳۹۷ به بعد، افت‌ها پررنگ‌تر می‌شوند: CO2 برابر ۰٫۹۷٪، SO2 معادل ۰٫۶۹٪ و NOx برابر ۰٫۰۶٪ است. CH4 به ۰٫۳۷٪ و N2O به ۰٫۴۵٪ کاهش یافته‌اند. برای CO در این سال مقداری گزارش نشده است.
سال ۱۳۹۸
در ۱۳۹۸، CO2 به ۰٫۸۹٪ می‌رسد. SO2 برابر ۰٫۵۸٪ و NOx معادل ۰٫۰۵٪ ثبت شده است. CH4 برابر ۰٫۳۵٪ و N2O معادل ۰٫۴۳٪ است. برای CO همچنان مقداری گزارش نشده است.
سال ۱۳۹۹
در ۱۳۹۹، کاهش‌ها ادامه دارد: CO2 برابر ۰٫۷۲٪ و SO2 معادل ۰٫۴۵٪ است. NOx به ۰٫۰۴٪ می‌رسد که کمترین مقدارِ عددیِ گزارش‌شده برای NOx در دوره است. CH4 برابر ۰٫۳۱٪ و N2O معادل ۰٫۳۵٪ ثبت شده‌اند. برای CO در این سال نیز مقداری گزارش نشده است.
سال ۱۴۰۰
سال ۱۴۰۰ نقطه تثبیت در سطوح پایین‌تر است: CO2 برابر ۰٫۶٪ و SO2 معادل ۰٫۴٪ ثبت شده است. CH4 و N2O هر کدام ۰٫۳٪ گزارش شده‌اند. برای NOx و CO مقدار کمتر از ۰٫۰۵٪ ثبت شده که نشان‌دهنده سهم بسیار ناچیز نفت سفید در انتشار این دو متغیر در این سال است.
جمع‌بندی‌نهایی
- در بازه ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۰، سهم نفت سفید در CO2 از ۱٫۸۲٪ به ۰٫۶٪ رسیده و بزرگ‌ترین کاهش مطلق را نشان می‌دهد.
- CH4 و N2O هر دو از ۰٫۷۵٪ به ۰٫۳٪ کاهش یافته‌اند و یک مسیر نزولی پیوسته دارند.
- SO2 ابتدا تا اوج ۰٫۸۴٪ در ۱۳۹۶ بالا می‌رود و سپس تا ۰٫۴٪ در ۱۴۰۰ افت می‌کند.
- NOx از ۰٫۱۱٪ به ۰٫۰۴٪ (تا ۱۳۹۹) کاهش یافته و در ۱۴۰۰ به کمتر از ۰٫۰۵٪ می‌رسد.
- سهم CO در سال‌های دارای داده بسیار کوچک است (۰٫۰۴ تا ۰٫۰۲) و در ۱۴۰۰ کمتر از ۰٫۰۵٪ گزارش شده است.
