تورم نقطه‌ای کل خانوارهای کشور به تفکیک ماه/ بخش‌

مقدمه

تورم نقطه‌به‌نقطه یعنی مقایسه‌ی شاخص قیمت مصرف‌کننده در یک ماه مشخص با همان ماه در سال قبل. بنابراین اعداد دیتا نشان می‌دهند که مثلاً «آبان ۱۴۰۴» نسبت به «آبان ۱۴۰۳» چند درصد افزایش قیمت در سطح شاخص رخ داده است.

 تصویر کلان: «شاخص کل» چگونه حرکت کرده است؟

 سه فاز قابل‌تشخیص در کل دوره

با نگاه به «شاخص کل» می‌توان سه دوره‌ی مشخص را از هم جدا کرد:

الف) تورم‌های بالا و سپس کاهش تا کف (۱۳۹۱ تا ۱۳۹۶)

• در ۱۳۹۱ تورم نقطه‌به‌نقطه از 24.7٪ (فروردین) تا 38.1٪ (اسفند) بالا می‌رود.
• سپس طی سال‌های بعد روند نزولی پرشتابی شکل می‌گیرد و در میانه‌های دهه ۱۳۹۰ به کف‌های تک‌رقمی می‌رسد.
• در همین مسیر، «شاخص کل» در ۱۳۹۵ به کف 5.7٪ می‌رسد (کمترین سطح قابل مشاهده در داده‌های شما).

ب) جهش بزرگ و ورود به تورم‌های بسیار بالا (۱۳۹۷ تا ۱۴۰۱)

• از ۱۳۹۷ تورم نقطه‌به‌نقطه دوباره وارد فاز افزایشی می‌شود و در ۱۳۹۸ به محدوده‌های بسیار بالا می‌رسد.
• در ۱۳۹۸ «شاخص کل» به 52.1٪ می‌رسد (قله‌ی مهم این دوره).
• در ۱۴۰۱ یک موج دیگر شکل می‌گیرد و «شاخص کل» به 55.5٪ می‌رسد (قله‌ی بزرگ بعدی).

ج) افت نسبی و سپس برگشت به مسیر افزایشی (۱۴۰۲ تا آبان ۱۴۰۴)

• در ۱۴۰۲ نشانه‌های کاهش و تخلیه‌ی موج دیده می‌شود (مثلاً ورود به اعداد ۳۰ و حتی نزدیک ۳۱٪ در برخی ماه‌ها).
• اما در ۱۴۰۳ و به‌ویژه ۱۴۰۴ دوباره آهنگ افزایش تقویت می‌شود.
• در ۱۴۰۴ مسیر از حدود 38.9٪ (فروردین) به سمت 49.4٪ (آبان) حرکت می‌کند؛ یعنی در کمتر از ۸ ماه، تورم نقطه‌به‌نقطه کل کشور دوباره وارد کانال نزدیک ۵۰٪ می‌شود.

نتیجه‌ی کلان: داده‌ها نشان می‌دهند بعد از کاهش نسبی در ۱۴۰۲، اقتصاد دوباره در ۱۴۰۴ وارد فاز شتاب‌گیری تورم نقطه‌به‌نقطه شده است (تا آبان ۱۴۰۴).

موتورهای تورم: مقایسه گروه‌های عمده

در دیتای ما، دو بلوک اصلی وزن‌دار در هزینه خانوار دیده می‌شود:

1. خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات
2. کالاهای غیرخوراکی و خدمات

 خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات: نوسان شدیدتر و موج‌های بزرگ‌تر

• در ابتدای دوره، این گروه در ۱۳۹۱ از 36.3٪ (فروردین) تا 54.9٪ (اسفند) حرکت می‌کند.
• سپس همانند شاخص کل، تا میانه دهه ۱۳۹۰ کاهش می‌گیرد و به محدوده‌های تک‌رقمی نزدیک می‌شود (مثل 4.6٪ و 4.1٪ در بخش‌هایی از دوره).
• جهش بزرگ بعدی از ۱۳۹۷ شروع و در ۱۴۰۱ به اوج می‌رسد: در داده‌های شما این گروه به 86.8٪ هم رسیده است.
• نکته بسیار مهم: در ۱۴۰۴ دوباره شتاب‌گیری واضح است:
  • از 42.6٪ (فروردین ۱۴۰۴) → 66.0٪ (آبان ۱۴۰۴)
    یعنی فقط طی ۸ ماه، خوراکی‌ها و اقلام وابسته، دوباره وارد کانال ۶۰٪ شده‌اند.

برداشت: وقتی تورم خوراکی‌ها در ۱۴۰۴ تا 66٪ بالا می‌رود، معمولاً اثر مستقیم روی احساس تورمی خانوار بسیار شدیدتر از تورم غیرخوراکی‌هاست (چون تکرار خرید بالاست).

 کالاهای غیرخوراکی و خدمات: «چسبندگی» بیشتر، جهش کمتر از خوراکی‌ها

• این گروه در ۱۳۹۱ حدود 20.2٪ (فروردین) تا 30.8٪ (اسفند) است.
• در میانه دهه ۱۳۹۰ به محدوده‌های پایین‌تر می‌رسد (اعدادی مثل 5.0٪ تا حدود 9٪ در بخشی از دوره دیده می‌شود).
• سپس از ۱۳۹۷ به بعد همراه موج تورمی بالا می‌رود و در سال‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ در کانال‌های بالا باقی می‌ماند.
• در ۱۴۰۴ این گروه نیز افزایشی است، اما آهسته‌تر از خوراکی‌ها:
  • در انتهای سری، این گروه تا 41.2٪ (آبان ۱۴۰۴) دیده می‌شود.

برداشت: داده‌ها نشان می‌دهد در موج اخیر (۱۴۰۴)، شتاب اصلی بیشتر در خوراکی‌هاست؛ غیرخوراکی‌ها هم بالا می‌روند اما با دامنه‌ی کمتر.

 چند گروه کلیدی و سیگنال‌های سیاستی/بازاری

 مسکن، آب، برق، گاز و سایر سوخت‌ها

• این گروه در سال‌های میانی دهه ۱۳۹۰ تا حوالی 2.9٪ هم پایین آمده، اما در موج‌های بعدی دوباره بالا می‌رود.
• در انتهای داده‌ها (۱۴۰۴) این گروه در محدوده‌ی میانه‌ی ۳۰٪ تا نزدیک ۴۰٪ دیده می‌شود (با روندی که نسبت به خوراکی‌ها کم‌نوسان‌تر است).
• زیرگروه‌های «اجاره» و «مسکن» نیز روند صعودی قابل‌توجهی دارند و در انتهای سری به محدوده‌های بالای ۳۰٪ می‌رسند.

 حمل‌ونقل

• در دهه ۱۳۹۰ نقاطی نزدیک 3.7٪ تا 5.6٪ هم دیده می‌شود.
• اما در موج‌های تورمی، حمل‌ونقل جهش‌های بسیار بزرگ دارد؛ در داده‌های شما حتی مقادیر سه‌رقمی (مثل 109.5٪) نیز دیده می‌شود.
• در انتهای سری (۱۴۰۴) حمل‌ونقل دوباره در مسیر افزایشی قرار دارد و تا حدود 42.5٪ دیده می‌شود.

 بهداشت و درمان

• از کف‌های تک‌رقمی در میانه دهه ۱۳۹۰، در موج‌های بعدی بالا می‌رود.
• در سال‌های اخیر (۱۴۰۱ به بعد) دوباره به محدوده‌های ۴۰٪ تا ۵۰٪ نزدیک می‌شود و در انتهای سری تا 48.2٪ (آبان ۱۴۰۴) دیده می‌شود.

 درونِ خوراکی‌ها: چند «قله‌ی غیرعادی» که در داده‌ها برجسته‌اند

اگر بخواهیم منشأ جهش‌های درون خوراکی‌ها را دقیق‌تر ببینیم، چند زیرگروه در دیتای ما «بسیار خاص» هستند:

 روغن‌ها و چربی‌ها : قله‌ی تاریخی بسیار شدید

• این زیرگروه در داده‌های شما به مقادیر بسیار غیرمتعارف می‌رسد:
  • 285.3٪ و حتی 289.2٪
    این یعنی شوک قیمتی در این قلم، در مقطعی تقریباً سه برابر شدن قیمت نسبت به سال قبل را نشان می‌دهد.

 سبزیجات و حبوبات : جهش‌های تند و چندقله‌ای

• در این زیرگروه نیز مقادیر بسیار بالا دیده می‌شود؛ مانند 157.0٪ در یک مقطع.
• همچنین موج‌هایی با سطح‌های 70٪، 80٪، 90٪ نیز در طول دوره تکرار شده‌اند.

 نان و غلات : عبور از مرز ۱۰۰٪

• داده‌ها نشان می‌دهد «نان و غلات» در مقاطعی به بیش از 100٪ رسیده است (مثلاً 101.9٪).
  این موضوع اهمیت سیاست‌های قیمت‌گذاری و زنجیره تامین در کالاهای اساسی را برجسته می‌کند.

 جمع‌بندی نهایی 

1. «شاخص کل» پس از افت تا کف 5.7٪ در میانه دهه ۱۳۹۰، وارد یک سیکل جهشی شده و در ۱۴۰۱ به 55.5٪ رسیده است.
2. بعد از افت نسبی در ۱۴۰۲، در ۱۴۰۴ دوباره شتاب‌گیری روشن است و «شاخص کل» تا 49.4٪ در آبان ۱۴۰۴ بالا آمده است.
3. در موج اخیر، خوراکی‌ها نقش پررنگ‌تری دارند:
   • 42.6٪ (فروردین ۱۴۰۴) → 66.0٪ (آبان ۱۴۰۴)
4. «کالاهای غیرخوراکی و خدمات» هم افزایشی است اما با شیب کمتر و تا 41.2٪ در آبان ۱۴۰۴ دیده می‌شود.
5. در زیرگروه‌ها، برخی اقلام شوک‌های بسیار سنگین ثبت کرده‌اند (مثل 289.2٪ در روغن‌ها و چربی‌ها یا 157.0٪ در سبزیجات).