توضیحات داشبورد
مقدمه
شاخص قیمت مصرف‌کننده، سطح عمومی قیمت‌ها را برای سبد مصرفی خانوارها رصد می‌کند. در این سری، سال پایه ۱۴۰۰ برابر ۱۰۰ تعریف شده است؛ بنابراین اعداد سال‌های قبل از ۱۴۰۰ به‌صورت طبیعی کوچک‌تر از ۱۰۰ و سال‌های بعد بزرگ‌تر از ۱۰۰ قرار می‌گیرند. آنچه در اینجا گزارش شده متوسط شاخص ۱۲ ماهه هر سال است و بیشتر از آن‌که یک نرخ باشد، نماینده سطح متوسط قیمت‌ها در همان سال نسبت به سال پایه است.
متوسط شاخص ۱۲ ماهه چگونه محاسبه می‌شود
برای هر سال، شاخص ماهانه در ۱۲ ماه محاسبه و سپس میانگین همان ۱۲ مقدار به‌عنوان «متوسط شاخص سالانه» ثبت می‌شود. به همین دلیل:
- مقایسه دو سال، تغییر سطح متوسط قیمت‌ها را در مقیاس سالانه نشان می‌دهد.
- اختلاف بین گروه‌ها، نشان‌دهنده تفاوت مسیر قیمت‌ها در اجزای اصلی سبد خانوار است.
مسیر شاخص کل در سه برهه قابل تفکیک
شاخص کل از ۱۲٫۱ در ۱۳۹۰ به ۳۰٫۶ در ۱۳۹۶ رسید؛ یعنی طی این شش سال حدود ۲٫۵ برابر شد. سپس در دوره ۱۳۹۶ تا ۱۳۹۹ از ۳۰٫۶ به ۷۱٫۳ افزایش یافت و حدود ۲٫۳ برابر شد. نقطه جهش اصلی در سال‌های بعد دیده می‌شود: شاخص کل در ۱۴۰۰ برابر ۱۰۰ تثبیت می‌شود و در ادامه به ۱۴۵٫۸ در ۱۴۰۱، ۲۰۵٫۱ در ۱۴۰۲ و ۲۷۱٫۷ در ۱۴۰۳ می‌رسد. این یعنی سطح متوسط شاخص کل در ۱۴۰۳ نسبت به ۱۴۰۰ حدود ۱۷۱٫۷ درصد بالاتر است و نسبت به ۱۳۹۰ حدود ۲۲٫۵ برابر شده است.
خوراکی‌ها در برابر غیرخوراکی‌ها و خدمات
در بخش خوراکی‌ها، آهنگ رشد در سال‌های اخیر تندتر ثبت شده است. خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات از ۷٫۹ در ۱۳۹۰ به ۶۶٫۰ در ۱۳۹۹ و سپس به ۱۰۰ در ۱۴۰۰ رسید و بعد به ۱۷۰٫۵ در ۱۴۰۱، ۲۴۰٫۸ در ۱۴۰۲ و ۳۰۸٫۱ در ۱۴۰۳ افزایش یافت. این گروه در بازه ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۳ حدود ۲۰۸٫۱ درصد رشد سطح شاخص را نشان می‌دهد.
در مقابل، کالاهای غیرخوراکی و خدمات از ۱۴٫۶ در ۱۳۹۰ به ۷۴٫۳ در ۱۳۹۹ رسید و پس از سال پایه به ۱۳۵٫۴ در ۱۴۰۱، ۱۹۰٫۲ در ۱۴۰۲ و ۲۵۶٫۵ در ۱۴۰۳ افزایش یافت؛ یعنی در بازه ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۳ حدود ۱۵۶٫۵ درصد افزایش سطح شاخص. نتیجه اینکه در ۱۴۰۳ سطح شاخص خوراکی‌ها با عدد ۳۰۸٫۱ حدود ۲۰٫۱ درصد بالاتر از سطح شاخص غیرخوراکی‌ها و خدمات با عدد ۲۵۶٫۵ قرار گرفته است.
نمای ۱۴۰۳ در گروه‌های عمده
در سال ۱۴۰۳ چند گروه به‌صورت برجسته در سطح‌های بالاتر قرار می‌گیرند:
هتل و رستوران
این گروه از ۱۰۰ در ۱۴۰۰ به ۱۸۲٫۷ در ۱۴۰۱، ۲۹۲٫۰ در ۱۴۰۲ و ۳۸۹٫۸ در ۱۴۰۳ رسیده است؛ یعنی در سه سال بعد از سال پایه، سطح شاخص حدود ۲۸۹٫۸ درصد افزایش یافته و یکی از پرشتاب‌ترین مسیرها را ثبت کرده است.
پوشاک و کفش
شاخص پوشاک و کفش در ۱۴۰۳ برابر ۲۸۵٫۰ است. قرار گرفتن این گروه بالاتر از شاخص کل ۲۷۱٫۷ نشان می‌دهد فشار قیمت در این بخش، در سطح سالانه، جلوتر از متوسط کل حرکت کرده است.
مسکن، آب، برق، گاز و سایر سوخت‌ها
این گروه در ۱۴۰۳ برابر ۲۵۷٫۵ ثبت شده است. در اجزای درونی آن نیز مسکن ۲۶۰٫۷ و اجاره ۲۶۰٫۲ نزدیک به هم قرار دارند که بیانگر مسیر تقریباً هم‌جهت این دو جزء در سطح سالانه است. در همین گروه، آب، برق و سوخت ۲۰۷٫۱ ثبت شده که نسبت به سایر اجزای مسکن، سطح پایین‌تری دارد.
بهداشت و درمان
شاخص بهداشت و درمان در ۱۴۰۳ برابر ۲۶۴٫۲ است و در کنار پوشاک و مسکن، در خوشه بالایی سطح شاخص قرار می‌گیرد.
حمل و نقل
حمل و نقل در ۱۴۰۳ برابر ۲۴۶٫۷ ثبت شده است. همچنین در زیرگروه‌های مرتبط با حمل‌ونقل، مسیر «خدمات حمل‌ونقل عمومی» در سال‌های اخیر به عددهای بالاتری می‌رسد و در ۱۴۰۳ برابر ۳۵۸٫۹ ثبت شده است که فاصله قابل توجهی با سطح کل حمل‌ونقل دارد.
ارتباطات
ارتباطات در ۱۴۰۳ برابر ۱۶۲٫۰ است. این سطح نسبت به سایر گروه‌های عمده پایین‌تر است و اگر مقایسه بلندمدت انجام شود، این گروه از ۴۱٫۷ در ۱۳۹۰ به ۱۶۲٫۰ در ۱۴۰۳ رسیده و حدود ۳٫۹ برابر شده است؛ یعنی رشد بلندمدت آن نسبت به بسیاری از گروه‌ها آرام‌تر بوده است.
داخل سبد خوراکی‌ها کدام اقلام جلوتر ایستاده‌اند
در زیرگروه‌های خوراکی، چند قلم در ۱۴۰۳ در سطح‌های بسیار بالا قرار می‌گیرند:
- روغن‌ها و چربی‌ها ۳۹۶٫۵
- گوشت قرمز و سفید و فرآورده‌های آن ۳۸۷٫۳
- خوراکی‌های تازه ۳۴۲٫۰
- سبزیجات و حبوبات ۳۲۱٫۸
- شیر، پنیر و تخم‌مرغ ۲۹۸٫۱
- ماهی‌ها و صدف‌داران ۲۹۵٫۳
- قند و شکر و شیرینی‌ها ۲۹۲٫۲
در مقابل، برخی اقلام خوراکی در سطح‌های پایین‌تری نسبت به موارد بالا قرار دارند؛ برای نمونه نان و غلات ۲۵۵٫۳ و محصولات خوراکی طبقه‌بندی‌نشده ۲۵۰٫۸. این تفاوت سطح‌ها نشان می‌دهد درون گروه خوراکی‌ها نیز یک مسیر واحد وجود ندارد و برخی اقلام جهش‌های شدیدتری را در متوسط سالانه تجربه کرده‌اند.
جمع‌بندی
- شاخص کل از ۱۲٫۱ در ۱۳۹۰ به ۲۷۱٫۷ در ۱۴۰۳ رسیده و در مقیاس بلندمدت حدود ۲۲٫۵ برابر شده است.
- بعد از سال پایه ۱۴۰۰، مسیر شاخص کل به ۱۴۵٫۸ در ۱۴۰۱، ۲۰۵٫۱ در ۱۴۰۲ و ۲۷۱٫۷ در ۱۴۰۳ رسیده که از تداوم فشار افزایشی در سطح متوسط سالانه حکایت دارد.
- خوراکی‌ها در ۱۴۰۳ با عدد ۳۰۸٫۱ بالاتر از غیرخوراکی‌ها و خدمات با عدد ۲۵۶٫۵ قرار گرفته‌اند و شکاف سطح شاخص بین این دو بخش در سال‌های اخیر قابل مشاهده است.
- در بین گروه‌های عمده، هتل و رستوران ۳۸۹٫۸ و در خوراکی‌ها روغن‌ها و چربی‌ها ۳۹۶٫۵ و گوشت ۳۸۷٫۳ در سطح‌های بسیار بالاتری نسبت به شاخص کل قرار دارند، در حالی که ارتباطات ۱۶۲٫۰ در پایین‌ترین سطوح گروه‌های عمده دیده می‌شود.