توضیحات داشبورد
مقدمه
تورم نقطه‌به‌نقطه روستایی، یکی از دقیق‌ترین نماگرها برای سنجش فشار هزینه‌ای بر خانوارهای روستایی است؛ چون تغییرات قیمت را در یک ماه مشخص، با همان ماه در سال قبل مقایسه می‌کند. این شیوه‌ی مقایسه باعث می‌شود اثر نوسانات فصلی تا حد زیادی کنترل شود و مسیر واقعی افزایش یا کاهش فشار تورمی در طول زمان روشن‌تر دیده شود.
نحوه محاسبه شاخص
تورم نقطه‌به‌نقطه روستایی در هر استان / ماه / سال از مقایسه‌ی شاخص قیمت مصرف‌کننده همان ماه با ماه مشابه سال قبل به‌دست می‌آید:
تورم نقطه‌به‌نقطه ماهانه = (شاخص ماه جاری ÷ شاخص همان ماه در سال قبل − ۱) × ۱۰۰
بنابراین هر عددی که گزارش می‌شود، دقیقاً بیان می‌کند قیمت‌ها در آن استان و در آن ماه و سال نسبت به همان ماه سال قبل چند درصد تغییر کرده‌اند.
تصویر کلی کل کشور در بازه ۱۳۹۱ تا ۱۴۰۴
روند کل کشور چند «فاز» مشخص دارد که با چند نقطه عطف قابل ردیابی است:
- کل کشور / فروردین ۱۳۹۱: ۲۵٫۶٪
- کل کشور / فروردین ۱۳۹۲: ۴۵٫۳٪
- کل کشور / فروردین ۱۳۹۷: ۵٫۴٪
- کل کشور / اسفند ۱۳۹۷: ۵۲٫۷٪
- کل کشور / فروردین ۱۳۹۸: ۵۹٫۴٪
- کل کشور / اسفند ۱۳۹۹: ۵۳٫۳٪
- کل کشور / فروردین ۱۴۰۲: ۶۱٫۰٪
- کل کشور / آبان ۱۴۰۴: ۵۴٫۴٪
از کنار هم گذاشتن این مقادیر، سه پیام روشن بیرون می‌آید:
۱) پس از افت شدید تا کل کشور / فروردین ۱۳۹۷: ۵٫۴٪، مسیر تورم با شتاب برگشته است.
۲) جهش پرقدرت در حوالی ۱۳۹۸ با ثبت کل کشور / فروردین ۱۳۹۸: ۵۹٫۴٪ کاملاً برجسته است.
۳) در موج بعدی، سقف دوره در کل کشور / فروردین ۱۴۰۲: ۶۱٫۰٪ دیده می‌شود و سپس در ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ نوسان در سطوح بالا ادامه می‌یابد.
دوره‌های شاخص در روند تورم روستایی
۱) فاز افت تا کف‌های تک‌رقمی
کاهش تورم تا رسیدن به کف‌های بسیار پایین، در نیمه میانی بازه واضح است. نمونه‌ی ملی آن کل کشور / فروردین ۱۳۹۷: ۵٫۴٪ است که کمترین مقدار کل کشور در همین سری زمانی محسوب می‌شود.
در برخی استان‌ها حتی مقادیر منفی هم ثبت شده که به معنی کاهش سطح قیمت‌ها نسبت به ماه مشابه سال قبل است؛ نمونه‌های شاخص:
- خراسان جنوبی / تیر ۱۳۹۵: ۸٫۲−٪
- کرمان / فروردین ۱۳۹۷: ۳٫۳−٪
- کرمان / اردیبهشت ۱۳۹۷: ۲٫۹−٪
۲) بازگشت پرشتاب و جهش‌های ۱۳۹۷ تا ۱۳۹۸
پس از کف‌ها، مسیر تورم با سرعت بالا می‌رود. در سطح ملی، این تغییر جهت با فاصله‌ی کوتاه قابل مشاهده است:
- کل کشور / فروردین ۱۳۹۷: ۵٫۴٪
- کل کشور / اسفند ۱۳۹۷: ۵۲٫۷٪
- کل کشور / فروردین ۱۳۹۸: ۵۹٫۴٪
در همین حوالی، برخی استان‌ها قله‌های بسیار تیز ثبت کرده‌اند:
- آذربایجان شرقی / فروردین ۱۳۹۸: ۷۰٫۵٪
- خوزستان / اردیبهشت ۱۳۹۸: ۶۵٫۸٪
- تهران / اردیبهشت ۱۳۹۸: ۵۴٫۰٪
۳) موج دومِ اوج‌گیری تا ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲
در موج بعدی، برخی استان‌ها در انتهای ۱۴۰۱ و ابتدای ۱۴۰۲ به سقف‌های بالایی می‌رسند. چند نمونه‌ی روشن:
- سیستان و بلوچستان / دی ۱۴۰۱: ۶۹٫۳٪
- سیستان و بلوچستان / بهمن ۱۴۰۱: ۷۰٫۷٪
- سیستان و بلوچستان / اسفند ۱۴۰۱: ۷۲٫۵٪
- یزد / فروردین ۱۴۰۲: ۷۳٫۴٪
- هرمزگان / فروردین ۱۴۰۲: ۶۷٫۷٪
- کل کشور / فروردین ۱۴۰۲: ۶۱٫۰٪
این الگو نشان می‌دهد در برخی استان‌ها، اوج‌ها «فقط ملی» نیستند و می‌توانند با شدت بیشتر یا زمان‌بندی متفاوت رخ دهند.
کانون‌های نوسان استانی
- خراسان جنوبی
- کمینه: خراسان جنوبی / تیر ۱۳۹۵: ۸٫۲−٪
- بیشینه: خراسان جنوبی / شهریور ۱۳۹۲: ۸۸٫۲٪
- آخرین مقدار: خراسان جنوبی / آبان ۱۴۰۴: ۴۸٫۳٪
- سیستان و بلوچستان
- کمینه: سیستان و بلوچستان / اسفند ۱۳۹۶: ۲٫۸٪
- بیشینه: سیستان و بلوچستان / اسفند ۱۴۰۱: ۷۲٫۵٪
- آخرین مقدار: سیستان و بلوچستان / آبان ۱۴۰۴: ۵۱٫۹٪
- یزد
- کمینه: یزد / فروردین ۱۳۹۷: ۴٫۷٪
- بیشینه: یزد / فروردین ۱۴۰۲: ۷۳٫۴٪
- آخرین مقدار: یزد / آبان ۱۴۰۴: ۴۹٫۱٪
- آذربایجان شرقی
- کمینه: آذربایجان شرقی / شهریور ۱۳۹۵: ۱٫۰٪
- بیشینه: آذربایجان شرقی / فروردین ۱۳۹۸: ۷۰٫۵٪
- آخرین مقدار: آذربایجان شرقی / آبان ۱۴۰۴: ۵۶٫۲٪
- خوزستان
- کمینه: خوزستان / تیر ۱۳۹۵: ۲٫۲٪
- بیشینه: خوزستان / اردیبهشت ۱۳۹۸: ۶۵٫۸٪
- آخرین مقدار: خوزستان / آبان ۱۴۰۴: ۵۸٫۸٪
- تهران
- کمینه: تهران / شهریور ۱۳۹۵: ۳٫۹٪
- بیشینه: تهران / اردیبهشت ۱۳۹۸: ۵۴٫۰٪
- آخرین مقدار: تهران / آبان ۱۴۰۴: ۴۷٫۹٪
- کرمان
- کمینه: کرمان / فروردین ۱۳۹۷: ۳٫۳−٪
- بیشینه: کرمان / مرداد ۱۴۰۱: ۵۹٫۸٪
- آخرین مقدار: کرمان / آبان ۱۴۰۴: ۴۷٫۴٪
- هرمزگان
- کمینه: هرمزگان / آذر ۱۳۹۴: ۶٫۷٪
- بیشینه: هرمزگان / فروردین ۱۴۰۲: ۶۷٫۷٪
- آخرین مقدار: هرمزگان / آبان ۱۴۰۴: ۵۸٫۲٪
نکته‌ی کلیدی این است که «شدت نوسان» در استان‌ها یکسان نیست: برخی استان‌ها دوره‌هایی با سقف‌های بسیار بالا دارند، برخی دوره‌هایی با افت تا حوالی صفر یا حتی منفی، و برخی بیشتر در باندهای میانی حرکت می‌کنند.
نگاه نزدیک به ۱۴۰۴
آخرین مقادیر موجود نشان می‌دهد سطح تورم نقطه‌به‌نقطه در بسیاری از استان‌ها همچنان در محدوده‌ی بالا قرار دارد. چند شاهد دقیق از ماه‌های اخیر:
- کل کشور / آبان ۱۴۰۴: ۵۴٫۴٪
- هرمزگان / آبان ۱۴۰۴: ۵۸٫۲٪
- خوزستان / آبان ۱۴۰۴: ۵۸٫۸٪
- آذربایجان شرقی / آبان ۱۴۰۴: ۵۶٫۲٪
- سیستان و بلوچستان / آبان ۱۴۰۴: ۵۱٫۹٪
- تهران / آبان ۱۴۰۴: ۴۷٫۹٪
این سطح از اعداد یعنی فشار تورمی در روستاها، در پایان ۱۴۰۴ همچنان «پایداراً سنگین» است و کاهش آن نیازمند تغییر محسوس در روندهای کلان قیمت‌هاست.
جمع‌بندی
تورم نقطه‌به‌نقطه روستایی در بازه ۱۳۹۱ تا ۱۴۰۴، از یک دوره افت تا کف‌های بسیار پایین عبور کرده و سپس وارد دو موج اصلی افزایش شده است. در سطح ملی، کف کل کشور / فروردین ۱۳۹۷: ۵٫۴٪ و سقف کل کشور / فروردین ۱۴۰۲: ۶۱٫۰٪ دو نشانه‌ی تعیین‌کننده‌اند. در سطح استانی نیز قله‌ها و کف‌ها گاهی بسیار شدیدتر ظاهر می‌شوند؛ مانند خراسان جنوبی / شهریور ۱۳۹۲: ۸۸٫۲٪ یا مقادیر منفی مثل خراسان جنوبی / تیر ۱۳۹۵: ۸٫۲−٪ و کرمان / فروردین ۱۳۹۷: ۳٫۳−٪. در پایان بازه نیز با ثبت مقادیری مانند کل کشور / آبان ۱۴۰۴: ۵۴٫۴٪، تورم روستایی همچنان در سطح بالا باقی مانده و از «کاهش پایدار» فاصله دارد.