تورم فصلی تولیدکننده(۱۳۹۰ تا ۱۴۰۴)بخش‌اصلی اقتصاد

مقدمه
 

نرخ تورم فصلی تولیدکننده یکی از حساس‌ترین شاخص‌های اقتصادی برای تحلیل فشارهای تورمی در سمت عرضه است. این شاخص، درصد تغییر شاخص قیمت تولیدکننده نسبت به فصل قبل را نشان می‌دهد و به‌نوعی «شتاب تورم در سطح تولید» را اندازه‌گیری می‌کند.
بررسی داده‌های فصلی از سال ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۴ نشان می‌دهد اقتصاد ایران در برخی مقاطع با جهش‌های شدید تورم تولیدکننده مواجه بوده که آثار آن با وقفه زمانی در تورم مصرف‌کننده نیز منعکس شده است.

روند تورم فصلی شاخص کل؛ عبور از نوسان‌های محدود به جهش‌های دو رقمی
 

در سال‌های ابتدایی دهه ۱۳۹۰، نرخ‌های فصلی عمدتاً در محدوده تک‌رقمی نوسان داشتند:

• تابستان  ۱۳۹۰: ۳.۴ درصد

• پاییز  ۱۳۹۰: ۲.۷ درصد

• زمستان  ۱۳۹۰: ۳.۲ درصد

در سال ۱۳۹۱ جهش‌های قابل توجه‌تری دیده می‌شود:

• بهار  ۱۳۹۱: ۸.۱ درصد

• پاییز  ۱۳۹۱: ۱۳.۳ درصد

از سال ۱۳۹۷ به بعد، شدت نوسان افزایش می‌یابد:

• تابستان  ۱۳۹۷: ۳.۵ درصد

• زمستان  ۱۳۹۷: ۴.۲ درصد

• تابستان  ۱۳۹۸: ۱۴.۲ درصد

• پاییز  ۱۳۹۸: ۱۵.۵ درصد

اوج جهش تورم فصلی در سال‌های ۱۳۹۹ و ۱۴۰۰ مشاهده می‌شود:

• تابستان  ۱۳۹۹: ۲۱.۶ درصد

• پاییز  ۱۳۹۹: ۱۷.۶ درصد

• زمستان  ۱۴۰۰: ۹.۸ درصد

• بهار  ۱۴۰۱: ۱۰.۱ درصد

در سال‌های ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۴ همچنان تورم فصلی در بسیاری از فصول دو رقمی باقی مانده است:

• بهار  ۱۴۰۳: ۱۲.۴ درصد

• پاییز  ۱۴۰۴: ۱۱.۸ درصد

این ارقام نشان‌دهنده تداوم فشارهای تورمی در سطح تولید است.

تورم فصلی بخش کشاورزی؛ نوسان‌های بسیار شدید

بخش کشاورزی بیشترین نوسان را ثبت کرده است.
 

نقاط برجسته:

• بهار  ۱۳۹۱: ۲۴.۹ درصد

• زمستان  ۱۳۹۲: -۹.۲ درصد (تورم منفی)

• تابستان  ۱۳۹۸: ۲۳.۴ درصد

• پاییز  ۱۳۹۸: ۲۳.۳ درصد

• زمستان  ۱۳۹۸: ۲۵.۱ درصد

در سال‌های اخیر:

• تابستان  ۱۴۰۲: ۳۸.۵ درصد

• تابستان  ۱۴۰۴: ۱۷.۱ درصد

وجود تورم‌های منفی در برخی فصول (مانند ۱۳۹۲ و ۱۳۹۹) نشان‌دهنده حساسیت شدید این بخش به شوک‌های عرضه و قیمت نهاده‌هاست.

تورم فصلی معدن؛ رکورددار جهش‌های مقطعی

بخش معدن چندین جهش شدید را تجربه کرده است:
 

• پاییز  ۱۳۹۸: ۳۳.۶ درصد

• تابستان  ۱۳۹۹: ۳۸.۷ درصد

• بهار  ۱۴۰۱: ۳۸.۷ درصد

• زمستان  ۱۴۰۲: ۲۵.۸ درصد

• تابستان  ۱۴۰۴: ۱۳.۳ درصد

در برخی فصول نیز نرخ منفی ثبت شده است، مانند:

• تابستان  ۱۳۹۲: -۶.۶ درصد

نوسانات این بخش نسبت به شاخص کل شدیدتر بوده و به‌شدت تحت تأثیر قیمت‌های جهانی و ساختار هزینه‌ای قرار دارد.

تورم فصلی صنعت (ساخت)؛ جهش‌های پی‌درپی در سال‌های اخیر

بخش صنعت نیز از سال ۱۳۹۸ به بعد جهش‌های متعددی داشته است:
 

• تابستان  ۱۳۹۸: ۱۹.۰ درصد

• پاییز  ۱۳۹۸: ۱۸.۴ درصد

• تابستان  ۱۳۹۹: ۳۱.۷ درصد

• پاییز  ۱۳۹۹: ۲۱.۸ درصد

• تابستان  ۱۴۰۴: ۱۶.۹ درصد

در برخی فصول نیز کاهش قیمت مشاهده شده:

• زمستان  ۱۳۹۲: -۳.۶ درصد

• زمستان  ۱۴۰۲: -۲.۳ درصد

روند کلی نشان‌دهنده افزایش فشار هزینه تولید در بخش صنعت طی سال‌های اخیر است.

تورم فصلی برق؛ الگوی متفاوت با جهش‌های سیاستی

بخش تولید، انتقال و توزیع برق رفتار متفاوتی داشته است:
 

• تابستان  ۱۳۹۶: ۱۷.۱ درصد

• بهار  ۱۳۹۸: -۱۴.۶ درصد

• تابستان  ۱۳۹۹: ۲۴.۸ درصد

• زمستان  ۱۴۰۲: ۳۱.۸ درصد

• تابستان  ۱۴۰۴: ۲۹.۱ درصد

وجود نرخ‌های منفی و سپس جهش‌های شدید نشان می‌دهد تغییرات این بخش بیشتر ناشی از سیاست‌های تعرفه‌ای و تنظیمی بوده است.

تورم فصلی خدمات؛ روند صعودی پایدار

بخش خدمات نسبت به سایر بخش‌ها نوسان کمتر اما روند افزایشی پایدارتری داشته است.
 

نمونه‌ها:

• تابستان  ۱۳۹۸: ۷.۷ درصد

• پاییز  ۱۳۹۸: ۱۰.۱ درصد

• تابستان  ۱۳۹۹: ۱۱.۸ درصد

• بهار  ۱۴۰۲: ۱۳.۸ درصد

• تابستان  ۱۴۰۴: ۱۳.۴ درصد

خدمات در اغلب فصول پس از ۱۳۹۸ نرخ‌های دو رقمی را تجربه کرده است.

جمع‌بندی نهایی
 

تحلیل نرخ تورم فصلی تولیدکننده نشان می‌دهد:

• از سال ۱۳۹۷ به بعد، اقتصاد وارد فاز تورم‌های فصلی دو رقمی شده است.

• بخش معدن و کشاورزی بیشترین نوسان را ثبت کرده‌اند.

• صنعت روندی پرشتاب اما نسبتاً منظم‌تر داشته است.

• برق تحت تأثیر سیاست‌های قیمتی جهش‌های مقطعی را تجربه کرده است.

• خدمات رشد پایدار و مداوم تورم را نشان می‌دهد.

تورم فصلی تولیدکننده یکی از پیش‌نگرهای مهم تورم مصرف‌کننده است و استمرار نرخ‌های بالا می‌تواند به انتقال فشار قیمتی به سطح عمومی قیمت‌ها منجر شود.