توضیحات داشبورد
مقدمه
شاخص قیمت مصرف‌کننده (CPI) یکی از مهم‌ترین نماگرهای تورمی در اقتصاد است. در این گزارش، «درصد تغییر ماهانه» این شاخص برای خانوارهای شهری ایران از سال ۱۳۸۱ تا ۱۴۰۴ بررسی شده است.
قبل از ورود به تحلیل، یک نکته مهم درباره نحوه محاسبه این درصدها:
درصد تغییر ماهانه یعنی اینکه شاخص هر ماه با ماه قبل خودش مقایسه می‌شود.
اگر شاخص ماه جاری بالاتر از ماه قبل باشد، عدد مثبت ثبت می‌شود؛ اگر پایین‌تر باشد، عدد منفی.
به زبان ساده:
اگر شاخص از ۳۰۰ به ۳۳۰ برسد، یعنی ۱۰ درصد رشد کرده است.
اگر از ۳۰۰ به ۲۸۵ برسد، یعنی ۵ درصد کاهش داشته است.
تمام درصدهایی که در ادامه می‌بینید، دقیقاً بر همین اساس محاسبه شده‌اند؛ یعنی مقایسه هر ماه با ماه قبل خودش.
روند کلی شاخص کل در بازه ۱۳۸۱ تا ۱۴۰۴
در دهه ۱۳۸۰، تغییرات ماهانه شاخص کل عمدتاً پایین و کنترل‌شده بوده است.
در سال ۱۳۸۱ بیشترین تغییر ماهانه حدود ۱٫۷ درصد ثبت شده است.
در سال‌های ۱۳۸۲ تا ۱۳۸۶ نیز اغلب ماه‌ها زیر ۲ درصد نوسان داشته‌اند.
این نشان می‌دهد در آن دوره، شدت تغییر قیمت‌ها در سطح ماهانه محدود بوده است.
اما از سال ۱۳۹۱ به بعد دامنه تغییرات افزایش پیدا می‌کند.
در سال ۱۳۹۲ چندین ماه با تورم بالای ۳ درصد مشاهده می‌شود.
در سال ۱۳۹۷ روند افزایشی محسوس‌تر می‌شود و در سال ۱۳۹۸ چندین ماه با تورم بالای ۴ درصد ثبت می‌شود.
نقطه قابل توجه در سال ۱۴۰۱ رخ می‌دهد؛ در یکی از ماه‌های این سال، تغییر ماهانه شاخص کل به حدود ۱۰ درصد می‌رسد. این عدد یکی از بالاترین تورم‌های ماهانه کل دوره ۱۳۸۱ تا ۱۴۰۴ محسوب می‌شود.
در سال ۱۴۰۲ نیز چندین ماه با تورم بالای ۳ تا ۴ درصد ثبت شده که نشان‌دهنده تداوم فشار تورمی در آن سال است.
خوراکی‌ها؛ بیشترین فشار در سال‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲
در سال‌های ابتدایی دهه ۱۳۸۰، مثلاً در سال ۱۳۸۳ یا ۱۳۸۴، تغییرات ماهانه خوراکی‌ها معمولاً بین منفی ۱ تا مثبت ۳ درصد بوده است.
اما در سال ۱۳۹۸ چند ماه با تورم‌های دو رقمی ثبت می‌شود.
در سال ۱۴۰۱ یک جهش ۲۴٫۷ درصدی در این گروه دیده می‌شود.
در سال ۱۴۰۲ نیز عددی نزدیک به ۲۵٫۱ درصد ثبت شده است.
این اعداد نشان می‌دهد شدت تورم خوراکی‌ها در سال‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ به‌مراتب بیشتر از دهه ۱۳۸۰ بوده است.
نان و غلات؛ شوک قیمتی در سال ۱۴۰۱
در سال ۱۳۸۵ تغییرات این گروه اغلب کمتر از ۲ درصد بوده است.
اما در سال ۱۴۰۱ یک جهش ۳۲٫۵ درصدی ثبت شده است.
در همان سال تغییر ۲۱٫۳ درصدی نیز مشاهده می‌شود.
در سال ۱۴۰۲ هم تغییر ۱۹٫۱ درصدی در این گروه دیده می‌شود.
ذکر سال در این اعداد اهمیت دارد، زیرا نشان می‌دهد این شوک‌ها مربوط به یک دوره مشخص بوده‌اند.
گوشت قرمز و گوشت ماکیان؛ نوسان شدید در سال‌های ۱۳۹۷ تا ۱۳۹۹
در سال ۱۳۹۷ تورم ماهانه گوشت در برخی ماه‌ها به حدود ۱۳ تا ۱۸ درصد رسیده است.
در سال ۱۳۹۸ نیز تغییر ۲۰ درصدی ثبت شده است.
در مقابل، در سال ۱۳۹۹ ماه‌هایی با کاهش حدود منفی ۶ درصد نیز مشاهده می‌شود. این نشان می‌دهد بازار گوشت در سال‌های ۱۳۹۷ تا ۱۳۹۹ هم با جهش و هم با افت‌های مقطعی روبه‌رو بوده است.
سبزیجات و میوه؛ بیشترین دامنه نوسان در سال‌های اخیر
در سال ۱۴۰۱ تغییر ۳۹ درصدی در سبزیجات ثبت شده است.
در سال ۱۴۰۲ نیز عددی نزدیک به ۳۰ درصد دیده می‌شود.
در همان بازه، کاهش‌هایی مانند منفی ۲۶ درصد نیز ثبت شده است. این دامنه نوسان بالا نشان می‌دهد سال‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ از پرتلاطم‌ترین دوره‌ها در این گروه بوده‌اند.
مسکن و انرژی؛ شوک‌های سیاستی با ذکر سال
در سال ۱۳۹۹ یک جهش ۴۲٫۵ درصدی در بخش آب، برق و سوخت ثبت شده است.
در سال ۱۴۰۰ نیز تغییر ۹۶ درصدی مشاهده می‌شود که یکی از بزرگ‌ترین تغییرات ثبت‌شده در کل دیتا است.
این اعداد نشان می‌دهد برخی جهش‌ها ناشی از اصلاحات قیمتی یا تصمیم‌های سیاستی در همان سال‌ها بوده‌اند.
جمع‌بندی
بررسی درصد تغییر ماهانه شاخص قیمت مصرف‌کننده خانوارهای شهری از ۱۳۸۱ تا ۱۴۰۴ نشان می‌دهد:
- دهه ۱۳۸۰ دوره‌ای با نوسانات محدود و اغلب زیر ۲ درصد بوده است.
- از سال ۱۳۹۱ دامنه نوسان افزایش یافته است.
- سال‌های ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۲ دوره جهش‌های شدیدتر بوده‌اند.
- سال‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ بیشترین شوک‌های ماهانه را در گروه‌های خوراکی، نان و انرژی ثبت کرده‌اند.
اشاره مستقیم به سال‌ها نشان می‌دهد تورم ماهانه در این بازه زمانی یکنواخت نبوده، بلکه دوره‌های آرام و دوره‌های جهشی مشخصی داشته است.