توضیحات داشبورد
مقدمه
تورم وارداتی همیشه با یک سؤال کلیدی شروع می‌شود: همین فصلِ امسال نسبت به همین فصلِ پارسال چه اتفاقی افتاده؟ شاخصی که اینجا بررسی می‌شود دقیقاً همین را اندازه می‌گیرد: «درصد تغییر شاخص قیمت کل و گروه‌های اصلی کالاهای وارداتیِ فصل جاری نسبت به فصل مشابه سال قبل» که به آن تورم نقطه‌به‌نقطه فصلی گفته می‌شود.
این شاخص چه چیزی را نشان می‌دهد؟
- واحد: درصد (٪)
- مبنای شاخص قیمت: دلاری، با سال پایه ۱۰۰=۱۴۰۰
- تعریف تورم نقطه‌به‌نقطه فصلی: مثلاً عددِ «تابستان ۱۴۰۳» یعنی تغییر قیمت‌های دلاری واردات در تابستان ۱۴۰۳ نسبت به تابستان ۱۴۰۲.
- برداشت از علامت‌ها:
- عدد مثبت: قیمت‌های دلاری واردات نسبت به فصل مشابه سال قبل افزایش داشته.
- عدد منفی: قیمت‌های دلاری واردات نسبت به فصل مشابه سال قبل کاهش داشته.
مسیر «شاخص کل»؛ از جهش‌های سنگین تا افت و بازگشت
سری زمانی شاخص کل چند پیچ اصلی دارد که با ذکر فصل‌ها روشن‌تر می‌شود.
۱) موج تورمی سنگین در اوایل دهه ۱۳۹۰
در شاخص کل، اعداد بالای ۳۰٪ از همان ابتدا دیده می‌شود:
- بهار ۱۳۹۱: ۳۰.۴٪
- پاییز ۱۳۹۲: ۲۸.۴٪
اما جهش بزرگ در زمستان ۱۳۹۲ رخ می‌دهد: ۴۳.۶٪. این سطح بالا در سال ۱۳۹۳ هم ادامه دارد: - بهار ۱۳۹۳: ۴۳.۶٪
- تابستان ۱۳۹۳: ۴۳.۰٪
- پاییز ۱۳۹۳: ۴۰.۵٪
یعنی تورم نقطه‌به‌نقطه واردات در این مقطع، در کانال بالای ۴۰٪ تثبیت شده است.
۲) سقوط تا محدوده منفی؛ تغییر فاز واقعی در ۱۳۹۵ و ۱۳۹۶
بعد از کاهش تدریجی، شاخص کل در پاییز ۱۳۹۵: ۳.۲٪ به آستانه نزدیک می‌شود و سپس در زمستان ۱۳۹۵: ۷.۳-٪ وارد منفی می‌شود. افت عمیق‌تر در ۱۳۹۶ دیده می‌شود:
- بهار ۱۳۹۶: ۱۰.۳-٪
- تابستان ۱۳۹۶: ۶.۴-٪
این قسمت نشان می‌دهد در آن دوره، قیمت‌های دلاری واردات نسبت به فصل مشابه سال قبل واقعاً کاهش داشته‌اند.
۳) بازگشت به مثبت و تثبیت در کانال میانه
از زمستان ۱۳۹۶: ۱.۴٪ مسیر دوباره مثبت می‌شود و در سال‌های بعد در محدوده میانه قرار می‌گیرد. نمونه‌های شاخص:
- بهار ۱۳۹۷: ۱۱.۳٪
- پاییز ۱۳۹۷: ۱۴.۵٪
- زمستان ۱۳۹۸: ۱۷.۸٪
- زمستان ۱۳۹۹: ۱۳.۴٪
در این فاز، تورم نقطه‌به‌نقطه واردات دیگر «جهشی» مثل ۱۳۹۲-۱۳۹۳ نیست، اما پایدار و قابل‌توجه است.
۴) افت در ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ و سپس جهش مجدد در ۱۴۰۴
در ۱۴۰۲ و بخشی از ۱۴۰۳، روند کلی شاخص کل به سمت کاهش می‌رود:
- زمستان ۱۴۰۲: ۳.۱٪
- بهار ۱۴۰۳: ۴.۷٪
- تابستان ۱۴۰۳: ۹.۸٪
اما در ۱۴۰۴، فشار دوباره بالا می‌رود: - بهار ۱۴۰۴: ۱۵.۰٪
- تابستان ۱۴۰۴: ۱۹.۵٪
- پاییز ۱۴۰۴: ۲۴.۴٪
این یعنی در نیمه اول و پاییز ۱۴۰۴، تورم نقطه‌به‌نقطه دلاری واردات دوباره تندتر شده است.
کدام گروه‌ها بیشترین نقش را در موج‌ها داشته‌اند؟
برای فهمیدن موتورهای تورم وارداتی، باید ببینیم کدام گروه‌ها در فصل‌های حساس «بیش از شاخص کل» حرکت کرده‌اند.
صنایع شیمیایی و وابسته؛ موتور سنتی تورم وارداتی در دوره‌های جهشی
این گروه در ابتدای بازه بسیار بالاست:
- تابستان ۱۳۹۱: ۵۱.۲٪
- پاییز ۱۳۹۱: ۵۱.۵٪
- زمستان ۱۳۹۲: ۵۵.۷٪
در سال ۱۳۹۳ هم بالا می‌ماند (مثلاً تابستان ۱۳۹۳: ۵۵.۷٪). سپس افت کرده و وارد منفی می‌شود: - زمستان ۱۳۹۵: ۳.۱-٪
- بهار ۱۳۹۶: ۶.۵-٪
بعد از بازگشت به مثبت، در کانال میانه تثبیت می‌شود و در ۱۴۰۴ دوباره بالا می‌رود: - بهار ۱۴۰۴: ۱۱.۸٪
- تابستان ۱۴۰۴: ۱۳.۶٪
- پاییز ۱۴۰۴: ۱۷.۱٪
این الگو نشان می‌دهد صنایع شیمیایی، هم در جهش‌های اولیه پرقدرت بوده و هم در برگشت‌های جدید نقش تقویتی دارد.
ماشین‌آلات و ادوات برقی؛ فشار مستقیم روی هزینه تولید و سرمایه‌گذاری
این گروه در آغاز یکی از بالاترین‌هاست:
- بهار ۱۳۹۱: ۶۵.۸٪
- تابستان ۱۳۹۱: ۶۹.۳٪
- زمستان ۱۳۹۲: ۶۸.۸٪
سپس افت و ورود به منفی: - زمستان ۱۳۹۵: ۷.۸-٪
- بهار ۱۳۹۶: ۱۴.۱-٪
اما در سال‌های بعد به‌طور پایدار بالا می‌ماند و در ۱۴۰۴ جهش مهمی دارد: - زمستان ۱۴۰۳: ۱۹.۵٪
- بهار ۱۴۰۴: ۳۱.۰٪
- تابستان ۱۴۰۴: ۴۰.۳٪
- پاییز ۱۴۰۴: ۴۶.۹٪
این اعداد یعنی اگر قرار باشد «هزینه ارزی تجهیزات و ماشین‌آلات» روی اقتصاد فشار بیاورد، دقیقاً در ۱۴۰۴ سیگنال آن پررنگ‌تر شده است.
دستگاه‌های اپتیک و عکاسی؛ سقف‌های بسیار بالا در اوایل و رشد دوباره در ۱۴۰۴
در این گروه، قله‌ها حتی از ماشین‌آلات هم تندتر است:
- پاییز ۱۳۹۲: ۵۱.۴٪ و زمستان ۱۳۹۲: ۷۰.۰٪
- سپس جهش بزرگ در ۱۳۹۳: پاییز ۱۳۹۳: ۸۴.۶٪ و زمستان ۱۳۹۳: ۸۴.۷٪
بعد از افت و ورود به منفی در ۱۳۹۵، دوباره در ۱۴۰۴ رشد می‌کند: - بهار ۱۴۰۴: ۴۲.۱٪
- تابستان ۱۴۰۴: ۴۶.۵٪
- پاییز ۱۴۰۴: ۵۶.۱٪
- زمستان ۱۴۰۴: ۵۷.۳٪
یعنی تورم نقطه‌به‌نقطه این گروه در ۱۴۰۴ به سطوح بسیار بالا برگشته است.
پلاستیک و مصنوعات پلاستیکی؛ از اوج‌های دهه ۱۳۹۰ تا جهش دوباره در ۱۴۰۴
این گروه در اوایل دهه ۱۳۹۰ بالاست:
- تابستان ۱۳۹۱: ۲۷.۹٪
- زمستان ۱۳۹۲: ۳۵.۴٪
سپس در ۱۳۹۵-۱۳۹۶ وارد منفی می‌شود: - زمستان ۱۳۹۵: ۴.۶-٪
- بهار ۱۳۹۶: ۷.۶-٪
و در ۱۴۰۴ جهش قابل‌توجه دارد: - بهار ۱۴۰۴: ۱۳.۵٪
- تابستان ۱۴۰۴: ۲۳.۱٪
- پاییز ۱۴۰۴: ۲۳.۲٪
- زمستان ۱۴۰۴: ۲۳.۰٪
پوست خام و چرم؛ یک نمونه از «انفجار آماری» در اوایل دهه ۱۳۹۰
اگر دنبال پرتلاطم‌ترین گروه باشید، اینجاست:
- تابستان ۱۳۹۱: ۸۱.۸٪
- زمستان ۱۳۹۲: ۱۰۷.۲٪
- بهار ۱۳۹۳: ۱۳۱.۸٪
- تابستان ۱۳۹۳: ۲۱۴.۱٪ (اوج بسیار بزرگ)
بعدتر وارد منفی می‌شود (مثلاً تابستان ۱۳۹۴: ۲۲.۹-٪ و زمستان ۱۳۹۵: ۲۵.۸-٪) و از اواخر دهه ۱۳۹۰ به بعد عملاً حول اعداد بسیار کوچک می‌چرخد. این یعنی شوک اصلی این گروه مربوط به همان سال‌های ابتدایی بوده است.
چربی‌ها و روغن‌ها؛ از منفی‌های عمیق تا جهش‌های ۵۰ درصدی
این گروه یک چرخه متفاوت دارد:
- در ۱۳۹۲ منفی‌های سنگین ثبت می‌کند: پاییز ۱۳۹۲: ۱۸.۹-٪ و زمستان ۱۳۹۲: ۲۲.۸-٪
- اما در ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱ جهش شدید رخ می‌دهد:
- بهار ۱۴۰۰: ۴.۲٪
- پاییز ۱۴۰۰: ۱۷.۰٪
- زمستان ۱۴۰۰: ۲۸.۳٪
- بهار ۱۴۰۱: ۴۸.۸٪
- تابستان ۱۴۰۱: ۵۲.۷٪
- پاییز ۱۴۰۱: ۴۸.۶٪
سپس در ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ دوباره به منفی سقوط می‌کند (برای نمونه تابستان ۱۴۰۲: ۲۱.۷-٪ و زمستان ۱۴۰۳: ۷.۲-٪) و در ۱۴۰۴ دوباره بالا می‌رود: تابستان ۱۴۰۴: ۱۵.۹٪ و پاییز ۱۴۰۴: ۲۸.۴٪. این دامنه یعنی این گروه به شوک‌های جهانی و تغییرات زنجیره تأمین بسیار حساس است.
چند نتیجه کلیدی از دل فصل‌ها
۱) شاخص کل در ۱۴۰۴ «شتاب‌گیری» کرده است
بعد از رسیدن شاخص کل به ۳.۱٪ در زمستان ۱۴۰۲، در ۱۴۰۴ به ۲۴.۴٪ در پاییز ۱۴۰۴ می‌رسد. این تغییر، صرفاً نوسان کوچک نیست؛ افزایش معنادار در تورم نقطه‌به‌نقطه واردات است.
۲) سیگنال اصلی ۱۴۰۴ از کالاهای سرمایه‌ای می‌آید
در همان زمانی که شاخص کل در تابستان ۱۴۰۴: ۱۹.۵٪ است، گروه «ماشین‌آلات و ادوات برقی» ۴۰.۳٪ ثبت می‌کند و «اپتیک و عکاسی» ۴۶.۵٪. این اختلاف یعنی فشار تورمی واردات در اقلام تجهیزاتی می‌تواند بیش از شاخص کل باشد.
۳) برخی گروه‌ها در دوره‌های افتِ شاخص کل هم می‌توانند متفاوت حرکت کنند
مثلاً در زمانی که شاخص کل در ۱۳۹۵ و ۱۳۹۶ منفی می‌شود، گروه‌هایی مانند «چوب و اشیاء چوبی» از قبل در اعداد منفی یا نزدیک صفر بوده‌اند (مثل بهار ۱۳۹۱: ۵.۵-٪ تا زمستان ۱۳۹۵: ۶.۳-٪) و رفتارشان کمتر شبیه موج‌های بزرگ شاخص کل است.
جمع‌بندی
تورم نقطه‌به‌نقطه فصلی واردات (دلاری) نشان می‌دهد بازار واردات در ایران از اوایل دهه ۱۳۹۰ با تورم‌های بسیار سنگین شروع کرده، در ۱۳۹۵ و ۱۳۹۶ وارد فاز کاهش و منفی شده، سپس در سال‌های بعد به کانال میانه برگشته است. نقطه مهمِ سری زمانی، شتاب‌گیری دوباره در ۱۴۰۴ است؛ جایی که شاخص کل تا ۲۴.۴٪ در پاییز ۱۴۰۴ بالا می‌رود و در برخی گروه‌های اثرگذار مثل «ماشین‌آلات و ادوات برقی» و «دستگاه‌های اپتیک و عکاسی» اعداد بسیار بالاتر از شاخص کل ثبت می‌شود. این ترکیب، برای تحلیل هزینه تولید، برنامه‌ریزی واردات و برآورد ریسک قیمتی، یک علامت قابل‌اعتناست.
