توضیحات داشبورد
مقدمه
وقتی هدف، سنجش «فشار قیمتی واردات» در مقیاس سالانه است، شاخص سطح قیمت به‌تنهایی کافی نیست؛ باید دید امسال نسبت به پارسال چند درصد تغییر کرده. دبتا حاضر دقیقاً همین را نشان می‌دهد. این شاخص عملاً همان تورم سالانه واردات است، اما به‌صورت سالانه و برای هر گروه کالایی.
این شاخص دقیقاً چه چیزی را اندازه می‌گیرد؟
- واحد: درصد (٪)
- مبنای محاسبه: تغییر شاخص قیمت وارداتِ هر سال نسبت به سال قبل (Year-on-Year)
- مبنای شاخص قیمت: دلاری، سال پایه ۱۰۰=۱۴۰۰
- تفسیر اعداد:
- عدد مثبت: سطح قیمت دلاری واردات نسبت به سال قبل افزایش یافته.
- عدد منفی: سطح قیمت دلاری واردات نسبت به سال قبل کاهش یافته.
- چون داده‌ها «مقدماتی» است، باید آن را تصویرِ روند دانست، نه عدد نهایی قطعی.
روند شاخص کل؛ چهار فاز روشن در تورم سالانه واردات
«شاخص کل» در این دیتا، نوسان‌های معنی‌داری دارد و می‌توان آن را به چند دوره تقسیم کرد.
۱) دوره تورم‌های بالا در ابتدای دهه ۱۳۹۰
در سال‌های ابتدایی، تورم سالانه واردات بسیار بالا ثبت شده است:
- ۱۳۹۱: ۳۱.۴٪
- ۱۳۹۲: ۳۱.۵٪
- ۱۳۹۳: ۴۰.۸٪ (اوج سری برای شاخص کل)
این سه سال نشان می‌دهد فشار افزایش قیمت دلاری واردات در آن مقطع شدید و ممتد بوده است.
۲) چرخش به تورم پایین و سپس منفی (۱۳۹۴ و ۱۳۹۵)
پس از اوج ۱۳۹۳، شاخص کل افت می‌کند:
- ۱۳۹۴: ۷.۴٪
- ۱۳۹۵: ۴.۷-٪
منفی شدن در ۱۳۹۵ یعنی قیمت‌های دلاری واردات، در سطح کل، نسبت به سال قبل کاهش داشته‌اند.
۳) بازگشت به کانال میانه و تثبیت چندساله (۱۳۹۶ تا ۱۴۰۱)
از ۱۳۹۶ دوباره تورم سالانه مثبت و نسبتاً باثبات می‌شود:
- ۱۳۹۶: ۱۴.۳٪
- ۱۳۹۷: ۱۷.۶٪
- ۱۳۹۸: ۱۵.۱٪
- ۱۳۹۹: ۱۵.۲٪
- ۱۴۰۰: ۱۵.۹٪
- ۱۴۰۱: ۱۵.۳٪
این دوره، تصویر «تورم سالانه میانه و نسبتاً پایدار» را نشان می‌دهد.
۴) افت در ۱۴۰۲ و سپس بازگشت در ۱۴۰۳
در دو سال آخر داده‌های موجود:
- ۱۴۰۲: ۶.۴٪ (کاهش محسوس نسبت به کانال ۱۵٪)
- ۱۴۰۳: ۱۲.۳٪ (بازگشت به رشد بالاتر)
یعنی ۱۴۰۲ سال کم‌فشارتر بوده و ۱۴۰۳ دوباره شتاب گرفته است.
کدام گروه‌ها پیشران تورم سالانه واردات بوده‌اند؟
برای فهم موتورهای تورم، باید دید چه گروه‌هایی هم «سطح بالاتر» دارند، هم در بزنگاه‌ها جهت شاخص کل را تقویت می‌کنند.
گروه‌های سرمایه‌ای؛ مهم‌ترین سیگنال ۱۴۰۳
دو گروه در ۱۴۰۳ جهش بسیار شاخصی دارند:
- ۱۴۰۲: ۱۲.۵٪
- ۱۴۰۳: ۳۴.۸٪
این جهش یعنی تورم سالانه واردات ماشین‌آلات در ۱۴۰۳ به‌شدت تقویت شده و از شاخص کل فاصله گرفته است.
دستگاه‌های اپتیک و عکاسی
- ۱۴۰۲: ۱۸.۸٪
- ۱۴۰۳: ۳۵.۸٪
اینجا هم الگوی مشابه دیده می‌شود: رشد سالانه بالا در ۱۴۰۳ که می‌تواند فشار هزینه‌ای واردات تجهیزات تخصصی را افزایش دهد.
صنایع شیمیایی و پلاستیک؛ پیشران‌های صنعتی با روند پایدارتر
این گروه در ابتدای دهه جهش‌های بسیار بزرگ داشته:
- ۱۳۹۱: ۴۶.۸٪
- ۱۳۹۲: ۳۹.۴٪
- ۱۳۹۳: ۵۲.۴٪
بعد از ورود به کانال‌های میانه، در سال‌های اخیر هم مثبت و نسبتاً پایدار است:
- ۱۴۰۱: ۱۴.۲٪
- ۱۴۰۲: ۱۰.۲٪
- ۱۴۰۳: ۹.۶٪
یعنی ۱۴۰۳ با وجود مثبت بودن، نسبت به برخی گروه‌های سرمایه‌ای «کم‌شتاب‌تر» است.
این گروه هم در ابتدای دهه بالا بوده و در ۱۴۰۳ جهش دارد:
- ۱۴۰۲: ۵.۰٪
- ۱۴۰۳: ۱۶.۴٪
افزایش ۱۴۰۳ نشان می‌دهد فشار تورمی در این نهاده صنعتی دوباره جدی‌تر شده است.
گروه‌های غذایی؛ حرکت متفاوت و در بعضی سال‌ها معکوس
در بخش غذا و کشاورزی، برخلاف گروه‌های سرمایه‌ای، در سال‌های اخیر چند کاهش سالانه دیده می‌شود.
- محصولات نباتی:
۱۴۰۲: ۱.۰٪ → ۱۴۰۳: ۸.۸-٪
یعنی در ۱۴۰۳ سطح قیمت دلاری واردات محصولات نباتی کاهش داشته است. - محصولات صنایع غذایی:
۱۴۰۲: ۸.۱٪ → ۱۴۰۳: ۴.۴-٪ - چربی‌ها و روغن‌ها: یکی از پرنوسان‌ترین‌هاست:
جهش بسیار بزرگ ۱۴۰۰: ۴۵.۶٪ و سپس افت:
۱۴۰۲: ۱۶.۳-٪ و ۱۴۰۳: ۷.۶-٪
یعنی بعد از شوک بزرگ ۱۴۰۰، وارد فاز کاهش شده است.
فلزات، سنگ و مصالح؛ رشد میانه با نقاط چرخش
- فلزات معمولی:
از ۱۳۹۶ به بعد عمدتاً مثبت؛ ۱۴۰۱: ۱۶.۲٪، ۱۴۰۲: ۷.۸٪، ۱۴۰۳: ۶.۹٪
یعنی در ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ سرعت رشد کمتر از قبل شده، اما همچنان افزایشی است. - مصنوعات از سنگ، گچ، سیمان و…:
۱۴۰۱: ۱۱.۲٪، ۱۴۰۲: ۱۱.۹٪، ۱۴۰۳: ۱۴.۸٪
در ۱۴۰۳ رشد بیشتری نسبت به دو سال قبل ثبت کرده است.
گروه‌های با رفتار خاص و شوک‌های تاریخی
پوست خام و چرم
در ابتدای دهه شوک‌های بسیار بزرگ دیده می‌شود:
- ۱۳۹۱: ۷۴.۲٪
- ۱۳۹۲: ۵۳.۲٪
- ۱۳۹۳: ۱۱۵.۴٪
اما بعدتر آرام‌تر شده و در سال‌های اخیر نزدیک به صفر و تک‌رقمی حرکت می‌کند: - ۱۴۰۱: ۰.۴-٪
- ۱۴۰۲: ۶.۱٪
- ۱۴۰۳: ۱.۸٪
چوب و اشیای چوبی
تا مدت‌ها تغییرات کم‌دامنه دارد، اما یک جهش مهم رخ داده:
- ۱۴۰۱: ۱۶.۰٪
- ۱۴۰۲: ۱۱.۸٪
- ۱۴۰۳: ۲.۳٪
یعنی اثر جهش ۱۴۰۱ در سال‌های بعد تخلیه شده و رشد کندتر شده است.
جمع‌بندی
تورم سالانه کالاهای وارداتی (دلاری، ۱۰۰=۱۴۰۰) نشان می‌دهد شاخص کل در سال‌های ۱۳۹۱ تا ۱۳۹۳ در سطح بسیار بالا بوده (۳۱.۴٪، ۳۱.۵٪ و ۴۰.۸٪)، سپس در ۱۳۹۵ منفی شده (۴.۷-٪) و از ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۱ در کانال میانه و نسبتاً پایدار حدود ۱۴ تا ۱۸ درصد تثبیت شده است. در سال‌های اخیر، ۱۴۰۲ افت جدی به ۶.۴٪ دارد، اما ۱۴۰۳ دوباره به ۱۲.۳٪ بازمی‌گردد. مهم‌ترین پیام ۱۴۰۳ در سطح گروه‌ها، جهش پرقدرتِ کالاهای سرمایه‌ای است؛ جایی که «ماشین‌آلات و ادوات برقی» ۳۴.۸٪ و «اپتیک و عکاسی» ۳۵.۸٪ ثبت کرده‌اند، در حالی که در برخی گروه‌های غذایی مثل «محصولات نباتی» (۸.۸-٪) و «صنایع غذایی» (۴.۴-٪) کاهش سالانه دیده می‌شود.
