توضیحات داشبورد
مقدمه
شاخص قیمت کالاهای وارداتی، یکی از مستقیم‌ترین نماگرها برای رصد تغییرات هزینه دلاری واردات است؛ هم برای تحلیل‌گران تجارت خارجی و هم برای کسب‌وکارهایی که به نهاده‌ها، مواد اولیه یا تجهیزات وارداتی وابسته‌اند. داده‌های این گزارش (مقدماتی، دلاری، با سال پایه ۱۰۰=۱۴۰۰) نشان می‌دهد سطح شاخص در بیشتر گروه‌ها طی بازه ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۳ افزایش معنادار داشته، اما شدت و ریتم این افزایش بین گروه‌ها یکسان نیست.
مفهوم شاخص و نحوه خواندن آن
- این دیتای “شاخص قیمت” است، نه “نرخ تورم”. یعنی سطح قیمت را نسبت به سال پایه نشان می‌دهد.
- سال پایه ۱۴۰۰=۱۰۰ است؛ بنابراین:
- اگر شاخص یک گروه در سال ۱۴۰۳ برابر ۱۳۷.۸ باشد، یعنی سطح قیمت آن گروه در ۱۴۰۳ نسبت به ۱۴۰۰ حدود ۳۷.۸٪ بالاتر است.
- اگر شاخص در سال ۱۳۹۹ برابر ۸۶.۳ باشد، یعنی سطح قیمت در ۱۳۹۹ نسبت به ۱۴۰۰ حدود ۱۳.۷٪ پایین‌تر بوده است.
- چون مبنا دلاری است، تمرکز شاخص بر تغییرات قیمت‌های دلاری واردات است (نه ریالی).
روند شاخص کل واردات در سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۳
شاخص کل از ۱۹.۴ در سال ۱۳۹۰ به ۱۳۷.۸ در سال ۱۴۰۳ رسیده است؛ یعنی سطح شاخص کل طی این بازه حدود ۷.۱ برابر شده است. مسیر رشد هم یکنواخت نبوده و چند ایستگاه مهم دارد:
- ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۳: جهش سریع؛ شاخص کل از ۱۹.۴ (۱۳۹۰) به ۴۷.۳ (۱۳۹۳) می‌رسد.
- ۱۳۹۴ و ۱۳۹۵: مکث نسبی؛ شاخص کل ۵۰.۸ (۱۳۹۴) و سپس ۴۸.۴ (۱۳۹۵) ثبت می‌شود.
- ۱۳۹۶ تا ۱۳۹۹: بازگشت به روند صعودی؛ از ۵۵.۴ (۱۳۹۶) تا ۸۶.۳ (۱۳۹۹).
- ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۳: عبور از سال پایه و تثبیت در سطوح بالاتر؛ ۱۰۰.۰ (۱۴۰۰)، ۱۱۵.۳ (۱۴۰۱)، ۱۲۲.۸ (۱۴۰۲) و ۱۳۷.۸ (۱۴۰۳).
فقط در فاصله ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۳ شاخص کل حدود ۱۲.۲٪ افزایش نشان می‌دهد (از ۱۲۲.۸ به ۱۳۷.۸).
رفتار گروه‌های اصلی کالاهای وارداتی
برای اینکه مشخص شود کدام بخش‌ها بیشترین نقش را در تغییر سطح قیمت واردات داشته‌اند، نگاه به گروه‌ها ضروری است. در ادامه، مهم‌ترین الگوها با ذکر سال و عدد شاخص آورده شده است.
گروه‌های غذایی و کشاورزی
این بخش در کل “کم‌جهش‌تر” از گروه‌های صنعتی و سرمایه‌ای است، اما چند تغییر جهت مهم دارد.
- حیوانات زنده و محصولات حیوانی: تغییرات محدود و نزدیک به سال پایه؛ از ۹۶.۰ (۱۳۹۰) به ۱۰۵.۸ (۱۴۰۳) رسیده و مسیر نسبتاً باثباتی دارد.
- محصولات نباتی: رشد تا ابتدای دهه ۱۴۰۰ و سپس افت؛ ۴۹.۹ (۱۳۹۰) → ۱۱۶.۳ (۱۴۰۱) → ۱۰۷.۲ (۱۴۰۳).
یعنی بین ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۳ کاهش حدود ۸.۸٪ دیده می‌شود (از ۱۱۷.۵ به ۱۰۷.۲). - چربی‌ها و روغن‌ها: نوسان و عقب‌نشینی در سال‌های آخر؛ ۷۶.۲ (۱۳۹۰) → ۱۱۸.۲ (۱۴۰۱) → ۹۱.۴ (۱۴۰۳).
کاهش ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۳ حدود ۷.۷٪ است (از ۹۹.۰ به ۹۱.۴). - محصولات صنایع غذایی: افزایش تا ۱۴۰۲ و کاهش در ۱۴۰۳؛ ۵۹.۲ (۱۳۹۰) → ۱۲۱.۶ (۱۴۰۲) → ۱۱۶.۲ (۱۴۰۳).
مواد اولیه و نهاده‌های صنعتی
در این بخش، چند گروه نقش “پیشران” دارند؛ به‌ویژه شیمیایی و پلاستیک.
- محصولات صنایع شیمیایی یا وابسته: جهش بلندمدت؛ ۱۵.۷ (۱۳۹۰) به ۱۳۷.۹ (۱۴۰۳) رسیده (حدود ۸.۸ برابر).
در ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۳ هم رشد حدود ۹.۶٪ ثبت شده (از ۱۲۵.۸ به ۱۳۷.۹). - مواد پلاستیکی و مصنوعات پلاستیکی: رشد پرقدرت در انتهای بازه؛ ۲۹.۳ (۱۳۹۰) → ۱۱۸.۰ (۱۴۰۲) → ۱۳۷.۴ (۱۴۰۳).
یعنی فقط در یک سال (۱۴۰۲ تا ۱۴۰۳) افزایش حدود ۱۶.۴٪ رخ داده است. - فلزات معمولی و مصنوعات آن‌ها: روند صعودی پیوسته؛ ۴۰.۱ (۱۳۹۰) → ۱۱۶.۲ (۱۴۰۱) → ۱۳۳.۹ (۱۴۰۳).
- محصولات معدنی: رشد تا ۱۴۰۱ و سپس عقب‌نشینی؛ ۵۲.۸ (۱۳۹۰) → ۱۱۹.۵ (۱۴۰۱) → ۱۰۳.۸ (۱۴۰۳).
کاهش ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۳ حدود ۸.۸٪ است (از ۱۱۳.۸ به ۱۰۳.۸). - چوب و اشیای چوبی: رفتار خاص و سپس رشد؛ ۱۰۵.۱ (۱۳۹۰)، ۱۰۰.۰ (۱۳۹۱) و ۱۳۲.۶ (۱۴۰۳).
- خمیر چوب و سایر مواد الیافی: افزایش ملایم‌تر؛ ۴۹.۶ (۱۳۹۰) → ۱۱۲.۱ (۱۴۰۱) → ۱۰۹.۴ (۱۴۰۳).
- مواد نسجی و مصنوعات از این مواد: رشد آرام و پیوسته؛ ۵۱.۳ (۱۳۹۰) → ۱۱۴.۰ (۱۴۰۳).
کالاهای سرمایه‌ای و تجهیزات
این بخش، بیشترین جهش سطح شاخص را نشان می‌دهد و در سال‌های اخیر هم پرشتاب‌تر شده است.
- ماشین‌آلات و وسایل مکانیکی؛ ادوات برقی: جهش کم‌سابقه؛ ۸.۵ (۱۳۹۰) → ۱۳۳.۲ (۱۴۰۲) → ۱۷۹.۶ (۱۴۰۳).
یعنی در ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۳ رشد حدود ۳۴.۸٪ ثبت شده و در کل دوره حدود ۲۱.۱ برابر شده است. - دستگاه‌های اپتیک و عکاسی: حتی تندتر از ماشین‌آلات؛ ۷.۴ (۱۳۹۰) → ۱۳۶.۴ (۱۴۰۲) → ۱۸۵.۳ (۱۴۰۳).
رشد ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۳ حدود ۳۵.۹٪ و در کل دوره حدود ۲۵ برابر است. - وسایل نقلیه زمینی، هوایی و…: رشد قابل‌توجه اما کم‌شتاب‌تر از تجهیزات؛ ۱۷.۱ (۱۳۹۰) → ۱۱۴.۴ (۱۴۰۲) → ۱۲۶.۳ (۱۴۰۳).
- مصنوعات از سنگ، گچ، سیمان و…: مسیر صعودی و جهش در ۱۴۰۳؛ ۲۵.۱ (۱۳۹۰) → ۱۲۴.۴ (۱۴۰۲) → ۱۴۲.۸ (۱۴۰۳).
- انواع کفش: رشد تدریجی؛ ۲۴.۳ (۱۳۹۰) → ۱۲۰.۶ (۱۴۰۳).
گروه‌های با ثبات‌تر یا کم‌دامنه
چند گروه، حول سطح سال پایه نوسان محدودتری دارند:
- مروارید و سنگ‌های گرانبها: نزدیک به ۱۰۰ در سال‌های پایانی؛ ۱۰۰.۰ (۱۴۰۰) و ۱۰۲.۳ (۱۴۰۳).
- اشیای هنری و کلکسیون: رشد ملایم‌تر؛ ۱۰۰.۰ (۱۴۰۰) و ۱۲۷.۵ (۱۴۰۳).
- کالاها و مصنوعات گوناگون: افزایش کنترل‌شده‌تر؛ ۱۰۰.۰ (۱۴۰۰) و ۱۲۲.۶ (۱۴۰۳).
جمع‌بندی
شاخص قیمت کالاهای وارداتی (دلاری، ۱۰۰=۱۴۰۰) در بازه ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۳ نشان می‌دهد سطح شاخص کل از ۱۹.۴ به ۱۳۷.۸ رسیده و تصویر کلی بازار واردات، یک روند افزایشی بلندمدت با وقفه‌های کوتاه (مثل ۱۳۹۵) است. در سطح گروه‌ها، سه پیام پررنگ‌تر از بقیه دیده می‌شود:
۱) گروه‌های سرمایه‌ای و فناوری‌محور (به‌ویژه ماشین‌آلات و اپتیک) در ۱۴۰۳ جهش‌های بسیار بزرگ ثبت کرده‌اند (۱۷۹.۶ و ۱۸۵.۳).
۲) در سمت نهاده‌های صنعتی، شیمیایی و پلاستیک به‌عنوان پیشران‌های مهم رشد عمل کرده‌اند (مثلاً پلاستیک از ۱۱۸.۰ در ۱۴۰۲ به ۱۳۷.۴ در ۱۴۰۳ رسیده است).
۳) در برخی گروه‌های غذایی و معدنی، در سال‌های انتهایی نشانه‌هایی از کاهش سطح شاخص دیده می‌شود (مثل محصولات نباتی و محصولات معدنی در ۱۴۰۳ نسبت به ۱۴۰۲).
