توضیحات داشبورد
مقدمه
شاخص قیمت مصرف‌کننده کل خانوارها، تصویر «سطح عمومی قیمت‌ها» را در طول زمان نشان می‌دهد؛ به‌ویژه وقتی سری زمانی به تفکیک استان ارائه می‌شود، می‌توان دید که مسیر تغییرات قیمت در استان‌ها چگونه از یکدیگر فاصله می‌گیرد یا هم‌مسیر می‌شود. در این داشبورد، روند ماهانه از فروردین ۱۳۹۰ تا آبان ۱۴۰۴(آخرین ماهِ موجود در سری ارائه‌شده) بررسی می‌شود.
مبنای شاخص و نحوه خواندن اعداد
- این سری زمانی یک شاخص سطح قیمت است (نه نرخ تورم).
- مبنای گزارش، سال پایه ۱۴۰۰=۱۰۰ است؛ بنابراین اعداد بزرگ‌تر به معنی سطح قیمت بالاتر نسبت به پایه‌اند.
- تغییرات ماه‌به‌ماه شاخص، سرعت حرکت سطح قیمت‌ها را نشان می‌دهد؛ جهش‌های بزرگ‌تر معمولاً به دوره‌هایی با فشار قیمتی شدیدتر اشاره می‌کند.
مسیر کل کشور از ۱۳۹۰ تا آبان ۱۴۰۴
برای «کل کشور» چند نقطه عطف، مسیر کلی را روشن می‌کند:
- فروردین ۱۳۹۰: ۱۰٫۹
- اسفند ۱۳۹۵: ۳۱٫۵
- اسفند ۱۳۹۹: ۱۱۳٫۰
- اسفند ۱۴۰۲: ۳۱۵٫۷
- آبان ۱۴۰۴: ۴۱۷٫۵
این یعنی شاخص کل کشور از ۱۰٫۹ در فروردین ۱۳۹۰ به ۴۱۷٫۵ در آبان ۱۴۰۴رسیده است؛ یعنی حدود ۳۸٫۳ برابر شدن سطح شاخص در این بازه.
از منظر «شتاب»، فاصله‌های سال‌به‌سال در انتهای هر سال هم پیام مهمی دارند:
- از اسفند ۱۳۹۷ (۵۶٫۶) تا اسفند ۱۳۹۸ (۸۴٫۲) افزایش ۲۷٫۶ واحدی دیده می‌شود.
- از اسفند ۱۳۹۹ (۱۱۳٫۰) تا اسفند ۱۴۰۰ (۱۷۴٫۱) جهش ۶۱٫۱ واحدی رخ می‌دهد.
- از اسفند ۱۴۰۱ (۲۳۰٫۲) تا اسفند ۱۴۰۲ (۳۱۵٫۷) افزایش ۸۵٫۵ واحدی ثبت شده است.
- سپس فقط در ۸ ماه (از اسفند ۱۴۰۲ تا آبان ۱۴۰۴) شاخص کل ۱۰۱٫۸ واحد بالا می‌رود و به ۴۱۷٫۵ می‌رسد.
تصویر استانی در آبان ۱۴۰۴
در آبان ۱۴۰۴، دامنه شاخص بین استان‌ها قابل توجه است. در سری ارائه‌شده:
بالاترین‌ها
- یزد: ۴۷۵٫۳
- کردستان: ۴۷۴٫۶
- لرستان: ۴۷۱٫۱
- آذربایجان غربی: ۴۶۴٫۵
- ایلام: ۴۶۴٫۴
- چهارمحال‌وبختیاری: ۴۶۲٫۵
- خراسان شمالی: ۴۵۵٫۸
- مرکزی: ۴۵۴٫۲
- کهگیلویه‌وبویراحمد: ۴۵۱٫۲
- اصفهان: ۴۴۸٫۲
پایین‌ترین‌ها
چند مشاهده از جایگاه نسبت به کل کشور
شاخص «کل کشور» در آبان ۱۴۰۴ ۴۱۷٫۵ است. چند استان نزدیک به این سطح قرار دارند:
- مازندران: ۴۱۷٫۹
- کرمان: ۴۱۷٫۸
- فارس: ۴۱۸٫۸
- خوزستان: ۴۲۱٫۱
- خراسان جنوبی: ۴۲۴٫۰
- خراسان رضوی: ۴۲۷٫۳
هم‌زمان، برخی استان‌ها فاصله قابل توجهی با «کل کشور» دارند؛ برای نمونه تهران (۳۷۸٫۷) پایین‌تر و یزد (۴۷۵٫۳) بالاتر از شاخص کل ایستاده‌اند. فاصله بین بیشینه و کمینه در آبان ۱۴۰۴برابر ۹۶٫۶ واحد است؛ یعنی بیشینه حدود ۲۵٫۵٪ بالاتر از کمینه قرار می‌گیرد.
چند نشانه از تفاوت سرعت رشد استان‌ها
اگر ابتدای سری (فروردین ۱۳۹۰) با آبان ۱۴۰۴سنجیده شود، تفاوت «سرعت انباشته رشد شاخص» هم دیده می‌شود:
- تهران: از ۱۱٫۴ به ۳۷۸٫۷ رسیده است (حدود ۳۳٫۲ برابر).
- یزد: از ۱۰٫۳ به ۴۷۵٫۳ رسیده است (حدود ۴۶٫۱ برابر).
- کردستان: از ۱۰٫۳ به ۴۷۴٫۶ رسیده است (حدود ۴۶٫۱ برابر).
- سیستان‌وبلوچستان: از ۹٫۴ به ۳۸۲٫۴ رسیده است (حدود ۴۰٫۷ برابر).
این اختلافِ ضریب رشد، نشان می‌دهد که در بلندمدت، برخی استان‌ها «سطح شاخص» را تندتر بالا کشیده‌اند و برخی آهسته‌تر حرکت کرده‌اند.
جمع‌بندی
سری زمانی شاخص قیمت مصرف‌کننده کل خانوارها، از ۱۳۹۰ تا آبان ۱۴۰۴یک روند صعودی ممتد را نشان می‌دهد؛ با این تفاوت که از اواخر دهه ۱۳۹۰ به بعد، اندازه جهش‌ها بزرگ‌تر می‌شود و فاصله‌های کوتاه‌مدت هم اثر بیشتری بر سطح شاخص می‌گذارند. در آبان ۱۴۰۴، پراکندگی استانی معنادار است: از ۳۷۸٫۷ در تهران تا ۴۷۵٫۳ در یزد. در کنار روند کل کشور، همین شکاف استانی می‌تواند یکی از کلیدهای فهم تفاوت تجربه قیمت‌ها در جغرافیای ایران باشد.