محصولات، دورهها، داشبوردها و مقالات را در لحظه پیدا کنید
شاخص قیمت تولیدکننده (PPI) یکی از مهمترین شاخصهای پیشنگر تورم در اقتصاد است. این شاخص تغییرات قیمت کالاها و خدمات تولیدشده در داخل کشور را از دید تولیدکننده اندازهگیری میکند و معمولاً قبل از انتقال فشارهای هزینهای به مصرفکننده، جهشهای تورمی را نشان میدهد.
در این تحلیل، روند سالانه شاخص قیمت تولیدکننده کل و پنج بخش اصلی اقتصاد شامل کشاورزی، معدن، صنعت (ساخت)، تولید و توزیع برق و خدمات از سال ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۳ (با سال پایه ۱۳۹۵=۱۰۰) بررسی میشود.
شاخص کل تولیدکننده در سال ۱۳۹۰ برابر با ۴۷.۸ بوده است. این عدد در سال پایه ۱۳۹۵ به ۱۰۰ رسیده و سپس روندی شتابدار را تجربه کرده است. شاخص در سال ۱۳۹۸ به ۲۱۵.۲، در سال ۱۳۹۹ به ۳۱۵.۷ و در سال ۱۴۰۰ به ۴۸۷.۱ رسیده است.
شتاب اصلی از سال ۱۴۰۰ به بعد رخ داده است؛ شاخص در سال ۱۴۰۱ برابر با ۷۰۳، در سال ۱۴۰۲ برابر با ۹۹۴.۴ و در سال ۱۴۰۳ به ۱۳۱۴.۴ رسیده است. این بدان معناست که سطح قیمت تولیدکننده در فاصله ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۳ بیش از ۲۷ برابر شده است.
سه موج اصلی تورمی در این دوره قابل شناسایی است: موج اول در سالهای ۱۳۹۱ و ۱۳۹۲، موج دوم در سالهای ۱۳۹۷ تا ۱۳۹۹ و موج سوم و شدیدتر از سال ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۳.
شاخص بخش کشاورزی در سال ۱۳۹۰ برابر با ۴۵.۱ بوده است. این شاخص در سال ۱۳۹۷ به ۱۷۶.۹ رسید و در سال ۱۳۹۹ به ۳۲۰.۷ افزایش یافت. از سال ۱۴۰۰ روند افزایشی شدت گرفت؛ در این سال شاخص به ۵۲۷.۱ رسید، در سال ۱۴۰۱ به ۸۶۳ افزایش یافت، در سال ۱۴۰۲ به ۱۲۱۵.۹ رسید و در سال ۱۴۰۳ به ۱۵۵۵.۶ افزایش پیدا کرد.
افزایش بیش از ۳۴ برابری این شاخص نسبت به سال ۱۳۹۰ نشان میدهد کشاورزی یکی از بخشهای دارای بیشترین فشار هزینهای در سالهای اخیر بوده است.
بخش معدن بیشترین رشد مطلق را تجربه کرده است. شاخص این بخش از ۵۰.۵ در سال ۱۳۹۰ به ۱۹۷.۳ در سال ۱۳۹۷ رسید و در سال ۱۳۹۹ به ۵۳۱.۹ افزایش یافت. جهش تاریخی در سال ۱۴۰۰ رخ داد و شاخص به ۱۰۲۶ رسید.
در سالهای بعد نیز روند صعودی ادامه یافت؛ ۱۴۰۲ برابر با ۱۷۸۸.۳ و ۱۴۰۳ برابر با ۲۲۹۲.۹ ثبت شده است. این به معنای رشد بیش از ۴۵ برابری طی این بازه زمانی است و معدن را به تورمیترین بخش اقتصاد در این دوره تبدیل کرده است.
شاخص صنعت در سال ۱۳۹۰ برابر با ۴۹.۷ بوده و در سال ۱۳۹۷ به ۱۷۹.۷ رسیده است. در سال ۱۳۹۹ عدد ۳۸۶.۱ ثبت شده و در سال ۱۴۰۰ شاخص به ۶۰۵ رسیده است.
در ادامه این روند، شاخص در سال ۱۴۰۲ برابر با ۱۰۳۵.۲ و در سال ۱۴۰۳ برابر با ۱۳۳۱.۵ ثبت شده است. رشد حدود ۲۶ برابری این بخش نسبت به سال ۱۳۹۰ نشان میدهد صنعت با وجود نوسانات، روندی نسبتاً پیوسته اما قدرتمند را طی کرده است.
شاخص بخش برق در سال ۱۳۹۰ برابر با ۸۶.۳ بوده و در سال ۱۳۹۳ به ۱۳۰.۵ رسیده است. در سال پایه ۱۳۹۵ شاخص برابر با ۱۰۰ ثبت شده و پس از آن رشد ملایمتری را تجربه کرده است.
در سال ۱۳۹۸ عدد ۱۰۳.۴ ثبت شده و در سال ۱۴۰۳ شاخص به ۳۶۲.۶ رسیده است. اگرچه رشد این بخش قابل توجه است، اما در مقایسه با معدن، کشاورزی و صنعت بسیار محدودتر بوده است.
شاخص خدمات از ۴۴.۹ در سال ۱۳۹۰ به ۱۳۹.۳ در سال ۱۳۹۷ افزایش یافته است. در سال ۱۳۹۹ این عدد به ۲۵۵.۱ رسید و در سال ۱۴۰۰ به ۳۷۴.۹ افزایش یافت.
روند صعودی در سالهای بعد شدت گرفت و در سال ۱۴۰۳ شاخص خدمات به ۱۲۲۸.۸ رسید. این یعنی بیش از ۲۷ برابر افزایش نسبت به سال ۱۳۹۰.
تحلیل شاخص قیمت تولیدکننده سالانه نشان میدهد اقتصاد ایران در دهه اخیر وارد فاز تورمی عمیق و ساختاری شده است. موج سوم تورمی از سال ۱۴۰۰ به بعد شدیدترین افزایش قیمت در بخش تولید را رقم زده است.
در میان بخشها، معدن بیشترین سطح شاخص را ثبت کرده و کشاورزی نیز رشد بسیار بالایی داشته است. صنعت و خدمات با شتابی قابل توجه در
حال افزایش هستند، در حالی که برق کمنوسانترین بخش محسوب میشود.
شاخص قیمت تولیدکننده، تصویری روشن از انباشت فشار هزینهای در اقتصاد ارائه میدهد و تحلیل آن برای پیشبینی روند تورم مصرفکننده و سیاستگذاری اقتصادی ضروری است.