مقدمه
نرخ تورم سالانه خانوارهای شهری نشان میدهد سطح قیمتها در هر سال نسبت به سال قبل چه میزان تغییر کرده است. این شاخص یکی از مهمترین معیارهای سنجش فشار تورمی در اقتصاد ایران محسوب میشود.
دادههای این گزارش، درصد تغییر شاخص قیمت مصرفکننده خانوارهای شهری کشور را از سال ۱۳۸۲ تا ۱۴۰۴ به تفکیک شاخص کل و گروههای عمده مصرفی نشان میدهد. در ادامه، روند کلی تورم و رفتار مهمترین گروههای کالایی و خدماتی بررسی میشود.
روند شاخص کل؛ سه موج اصلی تورمی
در سالهای ابتدایی بازه بررسی، تورم در محدوده نسبتاً کنترلشده قرار داشت:
- سال ۱۳۸۲: ۱۳٫۹ درصد
- سال ۱۳۸۳: ۱۴٫۶ درصد
- سال ۱۳۸۴: ۱۲٫۱ درصد
- سال ۱۳۸۵: ۱۳٫۷ درصد
موج اول افزایش (۱۳۸۶ تا ۱۳۹۲)
- سال ۱۳۸۶: ۱۷٫۲ درصد
- سال ۱۳۸۷: ۲۵٫۵ درصد
- سال ۱۳۹۰: ۲۶٫۴ درصد
- سال ۱۳۹۱: ۲۸٫۶ درصد
- سال ۱۳۹۲: ۳۲٫۱ درصد
سال ۱۳۹۲ نخستین قله مهم تورمی این بازه محسوب میشود.
دوره کاهش نسبی (۱۳۹۳ تا ۱۳۹۶)
- سال ۱۳۹۳: ۱۴٫۸ درصد
- سال ۱۳۹۴: ۱۱٫۳ درصد
- سال ۱۳۹۵: ۶٫۸ درصد
- سال ۱۳۹۶: ۸٫۱ درصد
این دوره کمتورمترین مقطع دو دهه اخیر بوده است.
موج دوم و شدیدتر (۱۳۹۷ تا ۱۴۰۲)
- سال ۱۳۹۷: ۲۶٫۶ درصد
- سال ۱۳۹۸: ۳۴٫۴ درصد
- سال ۱۳۹۹: ۳۶٫۲ درصد
- سال ۱۴۰۰: ۳۹٫۷ درصد
- سال ۱۴۰۱: ۴۵٫۰ درصد
- سال ۱۴۰۲: ۴۰٫۷ درصد
سال ۱۴۰۱ اوج فشار تورمی در این بازه بوده است.
کاهش نسبی اخیر
در سال ۱۴۰۴ نیز تورم در محدوده بالای ۳۰ درصد باقی مانده است.
خوراکیها؛ بیشترین فشار معیشتی
تورم خوراکیها در بسیاری از سالها بالاتر از شاخص کل بوده است:
- سال ۱۳۹۱: ۴۵٫۸ درصد
- سال ۱۳۹۲: ۴۴٫۴ درصد
- سال ۱۳۹۷: ۳۸٫۴ درصد
- سال ۱۳۹۸: ۴۲٫۷ درصد
- سال ۱۳۹۹: ۳۸٫۷ درصد
- سال ۱۴۰۰: ۵۲٫۱ درصد
- سال ۱۴۰۱: ۷۰٫۲ درصد (اوج تاریخی)
- سال ۱۴۰۲: ۴۱٫۴ درصد
- سال ۱۴۰۳: ۲۸٫۰ درصد
سال ۱۴۰۱ بیشترین فشار خوراکیها را نشان میدهد.
نان و غلات
- سال ۱۳۸۷: ۵۱٫۳ درصد
- سال ۱۳۹۰: ۵۵٫۲ درصد
- سال ۱۴۰۱: ۷۸٫۳ درصد
- سال ۱۴۰۲: ۲۰٫۳ درصد
- سال ۱۴۰۳: ۱۹٫۹ درصد
شوکهای اصلی این گروه در ۱۳۸۷، ۱۳۹۰ و ۱۴۰۱ رخ دادهاند.
گوشت قرمز و گوشت ماکیان
- سال ۱۳۹۱: ۵۱٫۲ درصد
- سال ۱۳۹۷: ۴۸٫۸ درصد
- سال ۱۳۹۸: ۴۹٫۱ درصد
- سال ۱۴۰۱: ۶۶٫۸ درصد
- سال ۱۴۰۲: ۸۷٫۷ درصد (بیشترین رشد ثبتشده)
- سال ۱۴۰۳: ۲۷٫۴ درصد
سال ۱۴۰۲ رکورد بالاترین تورم گوشت را ثبت کرده است.
روغنها و چربیها؛ جهش استثنایی
- سال ۱۳۹۲: ۵۰٫۰ درصد
- سال ۱۴۰۰: ۶۳٫۵ درصد
- سال ۱۴۰۱: ۲۲۳٫۲ درصد (بزرگترین جهش کل جدول)
- سال ۱۴۰۲: ۱۵٫۱ درصد
- سال ۱۴۰۳: ۷٫۲ درصد
سال ۱۴۰۱ یک شوک تاریخی در این گروه ثبت شده است.
مسکن و اجاره
- سال ۱۳۸۷: ۳۰٫۴ درصد
- سال ۱۳۹۰: ۲۷٫۷ درصد
- سال ۱۳۹۸: ۲۳٫۹ درصد
- سال ۱۳۹۹: ۲۵٫۸ درصد
- سال ۱۴۰۰: ۲۶٫۸ درصد
- سال ۱۴۰۱: ۳۲٫۴ درصد
- سال ۱۴۰۲: ۳۹٫۱ درصد
- سال ۱۴۰۳: ۳۹٫۷ درصد
روند مسکن پایدار و صعودی بوده و در سالهای اخیر به محدوده نزدیک ۴۰ درصد رسیده است.
حملونقل و خودرو
- سال ۱۳۹۲: ۳۳٫۷ درصد
- سال ۱۳۹۸: ۴۷٫۲ درصد
- سال ۱۳۹۹: ۶۶٫۸ درصد
- سال ۱۴۰۱: ۳۵٫۷ درصد
- سال ۱۴۰۲: ۴۲٫۱ درصد
- سال ۱۴۰۳: ۲۷٫۸ درصد
خرید وسایل نقلیه در سال ۱۳۹۹ به ۱۰۱٫۸ درصد رسید که یک جهش بیسابقه بوده است.
هتل و رستوران
- سال ۱۳۹۲: ۳۵٫۰ درصد
- سال ۱۳۹۸: ۳۹٫۸ درصد
- سال ۱۴۰۰: ۶۲٫۴ درصد
- سال ۱۴۰۱: ۸۲٫۴ درصد
- سال ۱۴۰۲: ۵۹٫۶ درصد
- سال ۱۴۰۳: ۳۳٫۵ درصد
سال ۱۴۰۱ بالاترین تورم این بخش ثبت شده است.
کالاها در برابر خدمات
- سال ۱۳۹۸: کالاها ۴۴٫۴ درصد، خدمات ۲۳٫۷ درصد
- سال ۱۳۹۹: کالاها ۴۴٫۰ درصد، خدمات ۲۶٫۵ درصد
- سال ۱۴۰۱: کالاها ۵۵٫۵ درصد، خدمات ۳۴٫۷ درصد
- سال ۱۴۰۲: کالاها ۴۱٫۲ درصد، خدمات ۴۰٫۱ درصد
در سالهای اخیر، رشد قیمت کالاها عموماً سریعتر از خدمات بوده است.
جمعبندی نهایی
بررسی نرخ تورم خانوارهای شهری ایران از ۱۳۸۲ تا ۱۴۰۴ نشان میدهد:
- سه موج اصلی تورمی در سالهای ۱۳۹۲، ۱۳۹۷–۱۳۹۹ و ۱۴۰۰–۱۴۰۱ رخ داده است.
- سال ۱۴۰۱ اوج فشار تورمی شاخص کل بوده است.
- خوراکیها، روغنها و گوشت بیشترین جهشها را تجربه کردهاند.
- مسکن روندی پایدار اما صعودی داشته است.
- پس از سال ۱۴۰۲ کاهش نسبی مشاهده شده اما تورم همچنان در سطح بالا باقی مانده است.
اقتصاد شهری در این بازه وارد فاز تورمهای مزمن و ساختاری شده است.
