توضیحات داشبورد
مقدمه
تورم وارداتی فقط «سال‌به‌سال» تغییر نمی‌کند؛ گاهی جهت بازار در فاصله دو فصل عوض می‌شود. شاخصی که اینجا بررسی می‌شود، «درصد تغییر شاخص قیمت کل و گروه‌های اصلی کالاهای وارداتیِ فصل جاری نسبت به فصل قبل» است؛ یعنی تورم فصلی واردات (Quarter-on-Quarter). این شاخص برای رصد سریعِ شتاب قیمت‌ها در کوتاه‌مدت کاربرد دارد و معمولاً زودتر از شاخص‌های سالانه، تغییر مسیر را نشان می‌دهد.
این شاخص دقیقاً چه چیزی را اندازه می‌گیرد؟
- واحد: درصد (٪)
- مبنای شاخص قیمت: دلاری، سال پایه ۱۰۰=۱۴۰۰
- تعریف: درصد تغییر قیمت‌های دلاری واردات در یک فصل نسبت به فصل قبل
(مثلاً «تابستان ۱۴۰۳» یعنی تغییر تابستان ۱۴۰۳ نسبت به بهار ۱۴۰۳) - تفسیر علامت‌ها:
- مثبت: افزایش فصلی قیمت‌های دلاری واردات
- منفی: کاهش فصلی قیمت‌های دلاری واردات
تصویر کلی شاخص کل؛ از جهش‌های بالا تا دوره‌های افت و بازگشت
رفتار «شاخص کل» در تورم فصلی، نسبت به تورم‌های سالانه نوسانی‌تر است، اما چند نقطه عطف روشن دارد.
۱) فصل‌های پرشتاب در ابتدای دهه ۱۳۹۰
از همان شروع سری، تورم فصلی شاخص کل در چند فصل متوالی بالاست:
- تابستان ۱۳۹۰: ۶.۸٪، پاییز ۱۳۹۰: ۵.۹٪، زمستان ۱۳۹۰: ۶.۳٪
و سپس در ۱۳۹۱ حتی تندتر می‌شود: - بهار ۱۳۹۱: ۸.۴٪، تابستان ۱۳۹۱: ۹.۰٪، پاییز ۱۳۹۱: ۸.۰٪
این یعنی در آن دوره، قیمت‌های دلاری واردات در هر فصل، رشد قابل‌توجهی نسبت به فصل قبل داشته‌اند.
۲) توقف و ورود به منفی در میانه دهه ۱۳۹۰
یکی از تغییر فازهای مهم در زمستان ۱۳۹۱ رخ می‌دهد: ۷-۰٪ برای شاخص کل.
سپس در ۱۳۹۵ و ۱۳۹۶، دوره‌ای از کاهش‌های پیاپی شکل می‌گیرد:
- بهار ۱۳۹۵: ۱.۷-٪، تابستان ۱۳۹۵: ۱.۷-٪، پاییز ۱۳۹۵: ۱.۷-٪، زمستان ۱۳۹۵: ۲.۵-٪
- ادامه در ۱۳۹۶: بهار ۱۳۹۶: ۴.۹-٪
این بخش از سری زمانی، نشان‌دهنده «فشار کاهشی کوتاه‌مدت» در قیمت‌های دلاری واردات است.
۳) بازگشت به رشدهای ملایم‌تر و منظم‌تر
از تابستان ۱۳۹۶: ۲.۵٪ و پاییز ۱۳۹۶: ۲.۰٪ دوباره روند مثبت می‌شود و در سال‌های بعد عمدتاً در محدوده رشدهای میانه می‌چرخد؛ نمونه‌های شاخص:
- بهار ۱۳۹۷: ۴.۴٪، تابستان ۱۳۹۷: ۴.۸٪، پاییز ۱۳۹۷: ۲.۶٪
- بهار ۱۳۹۸: ۵.۵٪، تابستان ۱۳۹۸: ۳.۱٪
- بهار ۱۴۰۰: ۳.۹٪، تابستان ۱۴۰۰: ۴.۲٪
۴) روند ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۴؛ نوسان کم اما جهش در ۱۴۰۴
در ۱۴۰۲، شاخص کل عمدتاً مثبت و ملایم است:
- بهار ۱۴۰۲: ۵.۸٪، تابستان ۱۴۰۲: ۲.۶٪، پاییز ۱۴۰۲: ۰.۵٪، زمستان ۱۴۰۲: ۴.۶٪
در ۱۴۰۳ افت کوتاه دیده می‌شود: - تابستان ۱۴۰۳: ۰.۳-٪ و پاییز ۱۴۰۳: ۰.۲-٪
اما در ۱۴۰۴، شتاب دوباره بالا می‌رود: - بهار ۱۴۰۴: ۳.۵٪
- تابستان ۱۴۰۴: ۴.۵٪
- پاییز ۱۴۰۴: ۴.۶٪
- زمستان ۱۴۰۴: ۵.۶٪
یعنی در ۱۴۰۴، رشد فصلی واردات نسبتاً منسجم‌تر و رو به بالا ثبت شده است.
کدام گروه‌ها «نوسان‌ساز» تورم فصلی بوده‌اند؟
تورم فصلی دقیقاً جایی است که تفاوت رفتار گروه‌ها آشکار می‌شود؛ برخی گروه‌ها آرام‌اند، برخی «پرجهش».
ماشین‌آلات و ادوات برقی؛ کانال رشد بالا و پایدار
این گروه تقریباً همیشه رشد فصلی بالاتری نسبت به شاخص کل دارد، به‌خصوص در ابتدای دوره:
- تابستان ۱۳۹۰: ۱۲.۶٪، پاییز ۱۳۹۰: ۱۲.۶٪، زمستان ۱۳۹۰: ۱۲.۴٪
- بهار ۱۳۹۱: ۱۶.۳٪، تابستان ۱۳۹۱: ۱۵.۰٪
سپس در دوره افت عمومی، منفی هم می‌شود: - بهار ۱۳۹۵: ۰.۸-٪، تابستان ۱۳۹۵: ۲.۲-٪، پاییز ۱۳۹۵: ۳.۰-٪
اما دوباره وارد مسیر رشد می‌شود و در ۱۴۰۴ به مقادیر دو رقمی می‌رسد: - تابستان ۱۴۰۴: ۸.۹٪
- پاییز ۱۴۰۴: ۱۰.۷٪
- زمستان ۱۴۰۴: ۱۰.۲٪
این رفتار نشان می‌دهد بخش تجهیزات و ماشین‌آلات، در کوتاه‌مدت هم می‌تواند «شتاب‌دهنده» تورم وارداتی باشد.
صنایع شیمیایی و وابسته؛ رشدهای پرقدرت در ابتدای دوره و سپس آرام‌تر
در صنایع شیمیایی، در ابتدای دهه رشد فصلی بالا ثبت شده:
- تابستان ۱۳۹۰: ۱۰.۱٪، پاییز ۱۳۹۰: ۸.۷٪، زمستان ۱۳۹۰: ۸.۸٪
و در ۱۳۹۱ نیز: بهار ۱۳۹۱: ۱۲.۱٪، تابستان ۱۳۹۱: ۱۴.۰٪
در سال‌های بعد، به کانال‌های کم‌نوسان‌تر می‌رود (بخش زیادی از ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۳ در محدوده ۲ تا ۴ درصد)، و در ۱۴۰۴ دوباره روند افزایشی ملایم دیده می‌شود: - بهار ۱۴۰۴: ۲.۶٪، تابستان ۱۴۰۴: ۳.۶٪، پاییز ۱۴۰۴: ۲.۹٪، زمستان ۱۴۰۴: ۳.۹٪
چربی‌ها و روغن‌ها؛ بیشترین شوک‌های فصلی
این گروه یکی از پرنوسان‌ترین‌هاست و هم جهش مثبت سنگین دارد، هم افت‌های تند:
- افت‌های بزرگ: بهار ۱۳۹۲: ۹.۰-٪، تابستان ۱۳۹۲: ۵.۸-٪، پاییز ۱۳۹۲: ۴.۳-٪، زمستان ۱۳۹۲: ۵.۸-٪
- جهش‌های کم‌نظیر در ۱۴۰۰ و ۱۴۰۲:
- پاییز ۱۴۰۰: ۹.۶٪
- زمستان ۱۴۰۰: ۲۱.۲٪ (یک جهش بسیار بزرگ فصلی)
- بهار ۱۴۰۲: ۱۶.۴٪
- سپس افت دوباره: تابستان ۱۴۰۲: ۱۳.۲-٪
و در ۱۴۰۴ هم دوباره رشد قوی ثبت می‌شود: بهار ۱۴۰۴: ۱۶.۱٪، تابستان ۱۴۰۴: ۸.۳٪.
این رفتار به‌وضوح می‌گوید این گروه در تحلیل کوتاه‌مدت، «ریسک نوسان» بالایی دارد.
پوست خام و چرم؛ جهش‌های تاریخی در اوایل سری، سپس آرامش
در این گروه در اوایل دهه جهش‌های بسیار بزرگ دیده می‌شود:
- تابستان ۱۳۹۰: ۹.۵٪، پاییز ۱۳۹۰: ۱۶.۳٪
- بهار ۱۳۹۱: ۲۱.۰٪، تابستان ۱۳۹۱: ۱۸.۴٪
- و در پاییز ۱۳۹۲: ۳۷.۶٪ و زمستان ۱۳۹۲: ۵۰.۰٪ یک شوک فصلی کم‌سابقه ثبت شده است.
بعدتر، از اواخر دهه ۱۳۹۰ به بعد، بیشتر حول صفر نوسان می‌کند (مقادیر بسیار کوچک مثبت/منفی)، که یعنی فاز پرتلاطم عمدتاً مربوط به سال‌های ابتدایی است.
وسایل نقلیه؛ جهش‌های مقطعی و سپس حرکت ملایم‌تر
وسایل نقلیه در برخی فصل‌ها جهش تند داشته:
- تابستان ۱۳۹۲: ۱۹.۳٪
اما در سال‌های بعد بیشتر در محدوده‌های پایین‌تر حرکت کرده و در ۱۴۰۴ دوباره رشد متوسط ثبت شده است: - بهار ۱۴۰۴: ۲.۱٪، تابستان ۱۴۰۴: ۲.۵٪، پاییز ۱۴۰۴: ۲.۰٪، زمستان ۱۴۰۴: ۲.۵٪
چند نکته کلیدی از دل داده‌ها
۱) تورم فصلی «شاخص کل» در ۱۳۹۵ و ۱۳۹۶ یک دوره کاهش پیوسته ساخته
چهار فصل پیاپی منفی در ۱۳۹۵ (از بهار تا زمستان) و ادامه افت در بهار ۱۳۹۶: ۴.۹-٪ نشان می‌دهد آن مقطع یک چرخش واقعی در شتاب کوتاه‌مدت قیمت‌های دلاری واردات بوده است.
۲) ۱۴۰۴ برای شاخص کل «مسیر رو به بالا و منظم‌تر» دارد
پس از منفی‌های کوتاه در تابستان و پاییز ۱۴۰۳ (۰.۳-٪ و ۰.۲-٪)، در ۱۴۰۴ هر چهار فصل مثبت و رو به رشد ثبت شده‌اند (۳.۵٪ تا ۵.۶٪). این نوع الگو معمولاً یعنی فشار قیمتی کوتاه‌مدت در حال تقویت است.
۳) گروه‌های سرمایه‌ای و برخی گروه‌های حساس می‌توانند جهت کوتاه‌مدت را تغییر دهند
وقتی «ماشین‌آلات» در پاییز ۱۴۰۴: ۱۰.۷٪ و «چربی‌ها و روغن‌ها» در بهار ۱۴۰۴: ۱۶.۱٪ رشد می‌کنند، حتی اگر شاخص کل در محدوده ۳ تا ۶ درصد باشد، پیام کوتاه‌مدت بازار برای بخش‌هایی از اقتصاد می‌تواند «قوی‌تر از میانگین» باشد.
جمع‌بندی
تورم فصلی واردات (دلاری) نشان می‌دهد شتاب تغییر قیمت‌های وارداتی در کوتاه‌مدت، در برخی دوره‌ها به‌طور جدی تغییر مسیر داده است: از رشدهای بالای ابتدای دهه ۱۳۹۰، به دوره افت و منفی‌های پیوسته در ۱۳۹۵ و ابتدای ۱۳۹۶، سپس بازگشت به رشدهای ملایم‌تر. نکته برجسته سری زمانی، منفی‌های کوتاه در تابستان و پاییز ۱۴۰۳ و سپس چهار فصلِ مثبت و رو به رشد در ۱۴۰۴ است که در کنار جهش‌های بالاتر در گروه‌هایی مثل «ماشین‌آلات و ادوات برقی» و «چربی‌ها و روغن‌ها»، تصویری از تقویت دوباره فشار کوتاه‌مدت در قیمت‌های دلاری واردات ارائه می‌کند.
