شاخص قیمت تولید خدمات در ایران

مقدمه

شاخص قیمت تولیدکننده خدمات (PPI خدمات) یکی از مهم‌ترین نماگرها برای بررسی روند بلندمدت افزایش قیمت‌ها در اقتصاد خدمات‌ محور ایران است.برخلاف نرخ‌های تورم که تغییرات را نشان می‌دهند، سطح شاخص قیمت به‌روشنی بیان می‌کند که قیمت خدمات طی سال‌ها چند برابر شده است.در این داشبورد، با استفاده از داده‌های رسمی و سال پایه ۱۳۹۵=۱۰۰، روند شاخص قیمت تولیدکننده خدمات از سال ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۳ به تفکیک بخش‌های اصلی بررسی می‌شود.

تصویر کلی شاخص قیمت خدمات

بررسی شاخص کل «خدمات» نشان می‌دهد:

• شاخص قیمت خدمات از ۴۴.۹ در سال ۱۳۹۰

• به  ۱۲۲۸.۸ در سال ۱۴۰۳ رسیده است

این به آن معناست که:

سطح قیمت خدمات در این بازه زمانی بیش از ۲۷ برابر شده است.

به‌ویژه از سال ۱۳۹۸ به بعد، شیب افزایش شاخص به‌طور محسوسی تندتر شده و اقتصاد خدمات وارد فاز افزایش قیمت شتابان شده است.

نقاط عطف رشد شاخص قیمت خدمات

روند شاخص نشان می‌دهد که:

• تا سال ۱۳۹۶، افزایش قیمت‌ها نسبتاً تدریجی بوده است

• از سال ۱۳۹۷ به بعد، رشد شاخص شتاب‌گرفته و فزاینده شده است

• سال‌های  ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۳، دوره جهش‌های تاریخی قیمت خدمات محسوب می‌شوند

این الگو با افزایش تورم مزمن، رشد هزینه نیروی کار و انتقال فشار هزینه‌ها به قیمت نهایی هم‌راستا است.

مقایسه رشد شاخص در بخش‌های مختلف خدمات

تامین جا و غذا؛ رکورددار افزایش قیمت

بخش «فعالیت‌های خدماتی مربوط به تامین جا و غذا» بیشترین رشد شاخص را ثبت کرده است.

• شاخص از ۱۰۰ در سال ۱۳۹۵

• به  ۴۱۴۰.۴ در سال ۱۴۰۳ رسیده است

یعنی قیمت این خدمات طی ۸ سال بیش از ۴۱ برابر شده است.

دلایل اصلی:

• وابستگی شدید به مواد غذایی

• رشد سریع دستمزد

• افزایش هزینه انرژی و اجاره

• کشش بالای تقاضا

۲. تعمیر وسایل نقلیه موتوری

شاخص این بخش از ۱۰۰ به ۲۳۷۵.۸ افزایش یافته است.
افزایش قیمت قطعات، نوسانات ارزی و هزینه تعمیرات، این بخش را به یکی از گران‌شده‌ترین خدمات تبدیل کرده است.

۳. فعالیت‌های اداری و خدمات پشتیبانی

این بخش نیز رشد بسیار بالایی داشته و شاخص آن به ۱۹۹۶.۷ در سال ۱۴۰۳ رسیده است.
رشد هزینه‌های عملیاتی و دستمزد نیروی انسانی نقش کلیدی در این افزایش داشته‌اند.

۴. سلامت انسان و مددکاری اجتماعی

شاخص قیمت خدمات سلامت به ۱۷۸۳.۳ رسیده که نشان‌دهنده افزایش شدید و مداوم هزینه درمان است؛ موضوعی که فشار مستقیمی بر خانوارها و نظام بیمه وارد می‌کند.

بخش‌هایی با رشد کنترل‌شده‌تر شاخص

اطلاعات و ارتباطات

شاخص این بخش در سال ۱۴۰۳ به ۴۴۹.۹ رسیده است.
در مقایسه با سایر خدمات، رشد قیمت در این گروه ملایم‌تر و باثبات‌تر بوده است.

املاک و مستغلات

اگرچه شاخص این بخش به ۵۹۱.۳ رسیده، اما شیب افزایش آن نسبت به خدمات مصرفی مانند غذا و حمل‌ونقل کمتر بوده است.

آب‌رسانی، مدیریت پسماند، فاضلاب و فعالیت‌های تصفیه

• شاخص: از ۱۰۰ در سال ۱۳۹۵ به ۵۷۹.۲ در سال ۱۴۰۳.

• روند رشد: نسبتاً تدریجی اما پایدار.

• دلایل افزایش:

  • هزینه‌های نگهداری و توسعه زیرساخت‌ها (تصفیه خانه‌ها، شبکه‌های جمع‌آوری فاضلاب و پسماند).

  • تورم عمومی و افزایش قیمت تجهیزات و انرژی.

  • وابستگی به سرمایه‌گذاری دولتی و انتقال بخشی از هزینه‌ها به تعرفه‌ها.

• ویژگی شاخص: رشد کمتر از خدمات مصرف‌محور (مانند غذا و آموزش) و کنترل‌شده‌تر، به دلیل ماهیت پایه‌ای و کمتر رقابتی این خدمات.

حمل و نقل و انبارداری

• شاخص: از ۱۰۰ در سال ۱۳۹۵ به ۱۳۱۰.۶ در سال ۱۴۰۳.

• روند رشد: شتاب‌دار، به‌ویژه از سال ۱۳۹۸.

• دلایل افزایش:

  • افزایش قیمت سوخت و انرژی.

  • افزایش دستمزد کارکنان و هزینه نگهداری ناوگان.

  • وابستگی به واردات قطعات و تجهیزات حمل و نقل.

• ویژگی شاخص: بخشی از خدمات مصرف‌محور و نیروی‌کاربر، بنابراین تورم آن سریع‌تر و شدیدتر از بخش‌های پایه‌ای است.

فعالیت‌های بیمه

• شاخص: از ۱۰۰ در سال ۱۳۹۵ به ۵۱۶.۲ در سال ۱۴۰۳.

• روند رشد: نسبتا کنترل شده و ملایم‌تر از خدمات مصرفی.

• دلایل افزایش:

  • افزایش هزینه‌های خسارت و بیمه‌نامه‌ها.

  • تورم عمومی و افزایش دستمزد کارکنان.

  • محدود بودن ظرفیت رقابتی بازار بیمه باعث جلوگیری از رشد خیلی شدید قیمت‌ها.

• ویژگی شاخص: رشد پایدار و کمتر شوک‌پذیر نسبت به خدمات روزمره.

فعالیت‌های حرفه‌ای، علمی و فنی

• شاخص: از ۱۰۰ در سال ۱۳۹۵ به ۷۲۳.۹ در سال ۱۴۰۳.

• روند رشد: متوسط و پیوسته.

• دلایل افزایش:

  • افزایش دستمزد متخصصان و کارشناسان.

  • تورم عمومی هزینه‌های اداری و فناوری.

  • رشد تقاضا برای خدمات مشاوره‌ای، فنی و علمی در صنایع مختلف.

• ویژگی شاخص: بخش خدماتی تخصصی، رشد آن کمتر از بخش‌های مصرفی و نیروی‌کاربر اما بالاتر از بخش‌های زیرساختی است.

آموزش

• شاخص: از ۱۰۰ در سال ۱۳۹۵ به ۹۶۹.۳ در سال ۱۴۰۳.

• روند رشد: شتاب‌دار از سال ۱۳۹۸ به بعد.

• دلایل افزایش:

  • رشد هزینه نیروی انسانی و دستمزد معلمان و کارکنان آموزشی.

  • افزایش قیمت تجهیزات، کتاب و امکانات آموزشی.

  • انتقال فشار هزینه‌ها به شهریه و خدمات جانبی آموزشی.

• ویژگی شاخص: خدمات مصرف‌محور، تورم سریع و مستمر، فشار مستقیم بر خانوارها.

هنر، سرگرمی و تفریح

• شاخص: از ۱۰۰ در سال ۱۳۹۵ به ۱۵۲۱.۱ در سال ۱۴۰۳.

• روند رشد: بسیار سریع، یکی از بیشترین رشدها در بین تمام بخش‌ها.

• دلایل افزایش:

  • افزایش دستمزد کارکنان و هنرمندان.

  • رشد هزینه اجاره فضاهای تفریحی و بلیت‌ها.

  • تورم مواد و تجهیزات مورد استفاده در صنعت سرگرمی.

• ویژگی شاخص: بخش کاملاً مصرف‌محور و درآمدی، نوسانات شدید و افزایش چندبرابری قیمت.

سایر فعالیت‌های خدماتی

• شاخص: از ۱۰۰ در سال ۱۳۹۵ به ۱۷۸۹.۰ در سال ۱۴۰۳.

• روند رشد: سریع و پیوسته، یکی از بالاترین رشدها.

• دلایل افزایش:

  • شامل خدمات متنوعی است که مصرف‌کننده محور و نیروی‌کاربر هستند.

  • افزایش دستمزد و هزینه مواد اولیه در خدمات مختلف.

  • عدم کنترل قیمت‌ها و رقابت محدود باعث رشد شدید شاخص.

• ویژگی شاخص: بسیار شبیه به خدمات تامین جا و غذا، تورم بالا و ماندگار.

شاخص قیمت خدمات چه چیزی را نشان می‌دهد؟

تحلیل سطح شاخص قیمت تولیدکننده خدمات نشان می‌دهد:

• افزایش قیمت‌ها انباشت‌شده و بلندمدت است

• برخی بخش‌ها چند برابر سریع‌تر از میانگین رشد کرده‌اند

• تورم خدمات پدیده‌ای ساختاری شده است

شاخص قیمت، تصویر روشنی از کاهش قدرت خرید خدمات در طول زمان ارائه می‌دهد.

جایگاه سال ۱۴۰۳ در تاریخ قیمت خدمات

سال ۱۴۰۳ را می‌توان:

• یکی از بالاترین سطوح شاخص قیمت خدمات

• و نقطه اوج چندین سال فشار تورمی متوالی

دانست. تقریباً هیچ بخشی از خدمات در این سال از افزایش شدید قیمت مصون نمانده است.