محصولات، دورهها، داشبوردها و مقالات را در لحظه پیدا کنید
تورم نقطهبهنقطه یکی از مهمترین شاخصها برای سنجش شدت واقعی افزایش قیمتها در اقتصاد است. این شاخص نشان میدهد قیمتها در یک فصل یا ماه مشخص، نسبت به دوره مشابه سال قبل چه میزان افزایش یافته و تا چه حد فشار تورمی در اقتصاد انباشته شده است.
در اقتصادی مانند ایران که سهم خدمات در تولید و اشتغال بالاست، بررسی تورم نقطهبهنقطه تولیدکننده خدمات میتواند تصویر دقیقی از ریشههای مزمن تورم، ساختار هزینهها و کانالهای انتقال فشار قیمتی ارائه دهد.
در این گزارش، با استفاده از دادههای رسمی شاخص قیمت تولیدکننده خدمات با سال پایه ۱۳۹۵=۱۰۰، روند تورم نقطهبهنقطه این بخش از سال ۱۳۹۱ تا ۱۴۰۴ بررسی میشود.
بررسی شاخص کل «خدمات» نشان میدهد تورم نقطهبهنقطه این بخش طی بیش از یک دهه گذشته، از یک پدیده نوسانی به مسألهای ساختاری و پایدار تبدیل شده است.
در سالهای ابتدایی دهه ۱۳۹۰، تورم نقطهبهنقطه خدمات عمدتاً در بازه ۱۵ تا ۳۰ درصد قرار داشت
از سال ۱۳۹۷ به بعد، روند تورم شتاب گرفته و وارد فاز افزایشی مداوم شده است
در سالهای ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۳، تورم نقطهبهنقطه خدمات در برخی فصول به بیش از ۶۰ درصد رسیده است
در سال ۱۴۰۴ اگرچه از اوج تورمی فاصله گرفته، اما همچنان در سطوح بالاتر از میانگین بلندمدت باقی مانده است
این الگو نشان میدهد که تورم خدمات دیگر صرفاً تابع شوکهای مقطعی نیست، بلکه ریشه در ساختار هزینه، دستمزد، اجاره و انرژی دارد.
بیشترین فشار تورمی سالبهسال در بخش خدمات طی بازه ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۳ رخ داده است.
در این دوره:
اغلب زیربخشهای خدماتی تورمهای بالاتر از ۴۰ درصد را تجربه کردهاند
همزمانی افزایش تورم در بخشهای مختلف مشاهده میشود
کاهشهای مقطعی تورم پایدار نبوده و مجدداً روند افزایشی شکل گرفته است
این همحرکتی بیانگر آن است که اقتصاد خدمات ایران وارد رژیم تورمی جدیدی شده که مهار آن با سیاستهای کوتاهمدت امکانپذیر نیست.
تورم نقطهبهنقطه شاخص کل خدمات از اواخر دهه ۱۳۹۰ شتاب گرفته و در سالهای ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۳ به اوج تاریخی خود رسیده است.
در سال ۱۴۰۴، اگرچه نرخ تورم کاهش یافته، اما همچنان بالای ۴۰ درصد قرار دارد که نشاندهنده پایداری فشار قیمتی در کل بخش خدمات است.
این زیربخش از ابتدای دهه ۱۴۰۰ به یکی از پرنوسانترین بخشهای خدماتی تبدیل شده است.
در سالهای ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳، تورم نقطهبهنقطه این بخش در برخی مقاطع به بیش از ۷۰ درصد رسیده است.وابستگی شدید به هزینههای انرژی، زیرساخت، سرمایهگذاریهای عمرانی و دستمزد، علت اصلی جهشهای ناگهانی قیمت در این بخش محسوب میشود.
زیربخش «تعمیر وسایل نقلیه موتوری و موتورسیکلت» یکی از تورمیترین و پرنوسانترین بخشهای خدماتی در سالهای اخیر بوده است.
بررسی دادهها نشان میدهد تورم نقطهبهنقطه این بخش از سال ۱۳۹۷ به بعد وارد مسیر صعودی شده و در سالهای ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۳ به اوج خود رسیده است.
در برخی فصول این دوره، تورم سالبهسال این زیربخش به بیش از ۸۰درصد رسیده که آن را در زمره رکوردداران تورم خدمات قرار میدهد.
عوامل اصلی این جهش قیمتی عبارتاند از:
وابستگی بالا به قطعات وارداتی و نوسانات نرخ ارز
افزایش شدید هزینه قطعات یدکی
رشد دستمزد نیروی کار فنی
افزایش هزینه اجاره و انرژی واحدهای تعمیراتی
در سال ۱۴۰۴ اگرچه از شدت تورم این بخش کاسته شده، اما نرخ تورم نقطهبهنقطه همچنان در سطوح بالاتر از میانگین بلندمدت قرار دارد که نشاندهنده تداوم فشار هزینهای و شکنندگی ثبات قیمتی در این زیربخش است.
بخش حملونقل و انبارداری نقش کلیدی در انتقال تورم به سایر بخشها دارد.
تورم نقطهبهنقطه این بخش از سال ۱۳۹۷ روندی صعودی داشته و در سالهای ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۳ به محدوده ۵۰ تا ۶۰ درصد رسیده است.همبستگی بالا با نرخ ارز، قیمت سوخت و هزینههای نگهداری، این بخش را به یکی از کانالهای اصلی تشدید تورم عمومی تبدیل کرده است.
زیربخش اطلاعات و ارتباطات یکی از مقاومترین بخشهای خدماتی در برابر فشار تورمی محسوب میشود.
تورم نقطهبهنقطه این بخش در اغلب سالها پایینتر از میانگین کل خدمات بوده و عمدتاً در بازه ۲۰ تا ۳۰ درصد نوسان کرده است.
رقابت بالا، نقش فناوری، بهرهوری و مقیاسپذیری خدمات دیجیتال موجب شده انتقال افزایش هزینهها به قیمت نهایی محدود باشد. حتی در دوره اوج تورم خدمات در سالهای ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۳، این بخش از جهشهای شدید قیمتی مصون مانده و بهعنوان لنگر نسبی کنترل تورم در بخش خدمات عمل کرده است.
این بخش یکی از رکوردداران تورم نقطهبهنقطه در خدمات است.
در برخی فصول سالهای ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳، تورم سالبهسال این زیربخش به بیش از ۱۱۰ درصد رسیده است.
افزایش قیمت مواد غذایی، رشد شدید دستمزد، هزینههای اجاره و انتقال سریع تورم به مصرفکننده نهایی، دلایل اصلی این جهش کمسابقه بودهاند.
بخش بیمه در مقایسه با سایر خدمات، تورم نقطهبهنقطه کنترلشدهتری را تجربه کرده است.
در سالهای اخیر، نرخ تورم این بخش عمدتاً در محدوده ۲۵ تا ۳۰ درصد نوسان داشته است.
ساختار مقرراتی، نظارت قیمتی و ماهیت قراردادی خدمات بیمهای، مانع از جهشهای شدید تورمی در این بخش شده است.
بخش املاک و مستغلات اگرچه همواره با افزایش سطح قیمتها همراه بوده، اما الگوی تورم نقطهبهنقطه آن نسبت به بسیاری از خدمات مصرفمحور، تدریجیتر و کمنوسانتر بوده است.
این بخش پس از دورهای از تورم پایینتر در نیمه دوم دهه ۱۳۹۰، از سال ۱۴۰۰ وارد فاز افزایشی شده است.
تورم نقطهبهنقطه این زیربخش در سالهای ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۳ به بالای ۴۰ درصد رسیده است.افزایش هزینه نیروی انسانی متخصص و رشد هزینههای عملیاتی، نقش مهمی در تشدید فشار قیمتی این بخش داشتهاند.
زیربخش «فعالیتهای اداری و خدمات پشتیبانی» از ابتدای دهه ۱۴۰۰ به یکی از پرریسکترین بخشهای خدماتی از نظر ثبات قیمتی تبدیل شده است.
بر اساس دادهها، تورم نقطهبهنقطه این بخش در سالهای ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۳ در برخی فصول به بیش از ۷۰ تا ۸۰ درصد رسیده است.
ویژگی اصلی این زیربخش، وابستگی شدید به هزینه نیروی انسانی، اجاره و خدمات واسطهای است. همچنین ماهیت برونسپاریشده این خدمات باعث میشود شوکهای هزینهای بهسرعت به قیمت نهایی منتقل شود.
در سال ۱۴۰۴ اگرچه از شدت تورم کاسته شده، اما نرخها همچنان بالا و نشاندهنده شکنندگی ثبات قیمتی در این بخش است.
بخش آموزش یکی از زیربخشهایی است که تورم بالا و نسبتاً پایدار را تجربه کرده است.
در سالهای ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۳، تورم نقطهبهنقطه آموزش به بیش از ۵۰ درصد رسیده است.
رشد دستمزد، هزینههای نگهداری و انتقال تدریجی هزینهها به شهریهها، از عوامل اصلی این روند محسوب میشوند.
این بخش بهشدت به شرایط اقتصادی خانوار وابسته است و نوسانپذیری بالایی دارد.
از سال ۱۴۰۰ به بعد، تورم نقطهبهنقطه این زیربخش در برخی فصول به بیش از ۶۰ درصد رسیده است.
کشش بالای قیمت و انتقال سریع هزینهها، این بخش را به یکی از ناپایدارترین زیربخشهای خدمات تبدیل کرده است.
بخش «سایر خدمات» یکی از تورمیترین زیربخشهای خدمات است.
در سالهای ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۳، تورم نقطهبهنقطه این بخش در مقاطعی از ۷۰ درصد نیز فراتر رفته است.
ترکیب خدمات خرد، نظارت محدود و انعطاف بالای قیمتگذاری، این بخش را به کانون مزمن فشار تورمی تبدیل کرده است.
تحلیل دادهها نشان میدهد:
خدمات مصرفمحور و نیرویکاربر بیشترین تورم سالبهسال را دارند
خدمات فناورانه و مقرراتمحور مقاومترند
تورم نقطهبهنقطه خدمات بهشدت ناهمگن و بخشی است
این تفاوتها نشان میدهد سیاستگذاری یکسان برای کل بخش خدمات کارایی لازم را ندارد.
دادههای سال ۱۴۰۴ حاکی از آن است که:
تورم نسبت به اوج سال ۱۴۰۳ کاهش یافته
اما همچنان بالاتر از میانگین بلندمدت قرار دارد
نشانهای از مهار کامل فشار تورمی مشاهده نمیشود
به بیان دیگر، اقتصاد خدمات ایران وارد فاز تورم بالا با شیب ملایمتر شده است.
تحلیل تورم نقطهبهنقطه تولیدکننده خدمات نشان میدهد:
فشار قیمتی در بخش خدمات انباشته و پایدار شده است
برخی زیربخشها بهطور مزمن تورمهای بسیار بالا را تجربه میکنند
مهار تورم خدمات بدون اصلاح ساختار هزینهها، دستمزد و بهرهوری امکانپذیر نیست
تورم نقطهبهنقطه، شاخصی کلیدی برای درک عمق واقعی تورم در اقتصاد خدماتمحور ایران است.