مقدمه
در تحلیل روند قیمتها، نوع شاخصی که انتخاب میکنیم، زاویه نگاه ما را تعیین میکند. «درصد تغییر ماهانه» بیشتر شبیه یک نما از سرعت حرکت قیمتها در کوتاهمدت است؛ اما «تورم نقطه به نقطه» یک تصویر دقیقتر از تغییرات سالانه ارائه میدهد.اینکه سطح قیمتها در یک ماه مشخص، نسبت به همان ماه در سال قبل چه میزان تغییر کرده است.این نوع نگاه، کمک میکند نوسانهای فصلی و رفتوبرگشتهای کوتاهمدت کنار بروند و روند واقعیترِ افزایش یا کاهش شتاب تغییرات قیمتها واضحتر دیده شود. به همین دلیل، تورم نقطهبهنقطه معمولاً یکی از شاخصهای اصلی برای فهم «جهت کلی حرکت قیمتها» در طول سال است خصوصاً وقتی میخواهیم بفهمیم آیا در حال نزدیک شدن به دورههای آرامتر هستیم یا وارد موجهای جدیدی از افزایشها شدهایم.
نقشه کلی روند
با نگاه به سری زمانی، چند فاز مشخص دیده میشود:
- ۱۳۹۶: تورم نقطهبهنقطه تکرقمی تا حوالی ۱۱٪؛ نسبتاً کنترلشده و با افت تدریجی تا پایان سال.
- ۱۳۹۷: موج افزایشی پرقدرت؛ از تکرقمی به بالای ۳۰٪ و سپس نزدیک ۵۰٪ در اسفند میرسد.
- ۱۳۹۸: نقطه اوج ابتدای سال (بالای ۵۰٪) و سپس کاهش پیوسته تا پایان سال (حدود ۲۰٪).
- ۱۳۹۹: برگشت به مسیر صعودی؛ رسیدن به سطوح بالا و تثبیت حوالی ۵۰٪ در پایان سال.
- ۱۴۰۰: اوج در نیمه اول سال و سپس روند نزولی ممتد تا حوالی ۳۵٪ در اسفند.
- ۱۴۰۱: جهش مجدد و بسیار بزرگ در خرداد و تیر؛ سپس کاهش تدریجی اما پایدار ماندن در سطوح بالا.
- ۱۴۰۲: افت محسوس نسبت به ۱۴۰۱ و حرکت نزولی تا حوالی ۲۹–۳۳٪ در اسفند.
- ۱۴۰۳: بازگشت به کانال ۲۸–۳۲٪ در بیشتر ماهها و جهش دوباره در بهمن و اسفند.
- ۱۴۰۴ تا آبان: تثبیت در سطح بالای ۴۰٪ و سپس رسیدن به بالای ۵۰٪ در مهر و آبان.
تحلیل سال به سال و ماه به ماه
سال ۱۳۹۶ مسیر نزولی آرام و تغییر جهت در پایان سال
در ۱۳۹۶ تورم نقطهبهنقطه از سطح حدود ۱۰–۱۱٪ شروع میشود و بهتدریج کاهش پیدا میکند.
- فروردین و اردیبهشت: دهک اول بالاتر از دهک دهم است (فروردین ۱۰.۸ در برابر ۷.۸).
- تابستان تا شهریور: اعداد به حوالی ۷–۸٪ نزدیک میشوند و اختلاف دهکی کمتر میشود.
- مهر تا آذر: یک موج افزایشی کوتاه دیده میشود (مهر ۸.۴، آبان ۹.۵، آذر ۹.۷ در دهک اول).
- اسفند: نکته مهم سال؛ الگو برعکس میشود و دهک دهم بالاتر از دهک اول قرار میگیرد (۶.۳ در دهک اول در برابر ۷.۷ در دهک دهم).
برداشت داده محور: ۱۳۹۶ از نظر تورم نقطه به نقطه «کم نوسان تر» است و پایان سال تغییر جهت دهکی نشان میدهد.
سال ۱۳۹۷ موج افزایشی شدید؛ از تک رقمی تا نزدیک ۵۰٪
۱۳۹۷ را میتوان سال «افزایش پیاپی تورم نقطه به نقطه» دانست؛ تقریباً ماه به ماه در سطح بالاتری قرار میگیرد.
- فروردین: هنوز در محدوده ۵.۶ تا ۷.۹ است.
- اردیبهشت و خرداد: ورود به کانال بالاتر (تا ۱۱٪).
- تیر: جهش به محدوده ۱۲–۱۵٪.
- مرداد و شهریور: افزایش سریع تا حدود ۱۸–۲۱٪ و سپس ۲۴–۳۰٪.
- مهر تا اسفند: ورود به کانال ۳۰٪، سپس ۴۰٪ و نهایتاً اسفند در محدوده ۴۷ تا ۵۱٪.
در بسیاری از ماههای نیمه دوم سال، دهک دهم معمولاً عدد بالاتری دارد (مثلاً شهریور ۲۴.۱ در دهک اول در برابر ۲۹.۶ در دهک دهم).
برداشت: در اوج گیریهای بزرگ، اختلاف دهکی میتواند به نفع دهکهای بالاتر تغییر کند و دادههای ۱۳۹۷ این رفتار را نشان میدهد.
سال ۱۳۹۸ نقطه اوج ابتدای سال و افت پیوسته تا اسفند
۱۳۹۸ با یکی از بالاترین نقاط شروع میشود و سپس تقریباً یک مسیر نزولی را طی میکند.
- فروردین: اعداد بسیار بالا و نزدیک ۵۳–۵۴٪ در بیشتر دهکها.
- تا شهریور: افت سریع از ۵۰٪ به محدوده ۳۴–۴۲٪.
- مهر و آبان: سقوط به کانال ۲۶–۲۸٪.
اسفند: رسیدن به حدود ۱۹.۵ تا ۲۴.۴٪.
نکته مهم در این سال، برخی ماههاست که دهک دهم عدد بالاتری از دهک اول دارد (مثل اردیبهشت: ۵۲.۵ در دهک اول و ۵۵.۹ در دهک دهم).
برداشت: ۱۳۹۸ یک نمونه روشن از «کاهش شتاب تورم سال به سال» است؛ یعنی با وجود بالا بودن سطح، مسیر به سمت پایین حرکت میکند.
سال ۱۳۹۹ بازگشت تورم نقطهبهنقطه به مسیر صعودی و تثبیت در سطوح بالا
در ۱۳۹۹ تورم نقطه به نقطه دوباره تقویت میشود:
- فروردین تا خرداد: افزایش از حدود ۱۶–۲۶٪ به محدوده بالاتر.
- تیر تا شهریور: رسیدن به کانال ۲۴–۴۴٪ و بزرگتر شدن فاصله دهکی (دهک دهم در شهریور ۴۴.۶).
- مهر: یکی از نقاط برجسته؛ دهک دهم تا ۵۷.۱ میرسد.
- آبان تا اسفند: اعداد بالا باقی میمانند و پایان سال نزدیک ۵۰٪ تثبیت میشود.
برداشت: ۱۳۹۹سالی است که «سطح بالا» تبدیل به یک وضعیت پایدارتر میشود و اختلاف دهکی در برخی ماهها بسیار جدی است.
سال ۱۴۰۰ اوج بالا در ابتدای سال و سپس کاهش تدریجی تا محدوده ۳۵٪
۱۴۰۰ با تورم نقطه به نقطه بسیار بالا آغاز میشود:
- فروردین تا خرداد: دهکها در محدوده حدود ۵۰٪ قرار دارند (فروردین تا ۵۵.۱ در دهک دهم).
- از تیر به بعد: روند کاهش آغاز میشود و تا مهر افت قابل توجهی رخ میدهد (مهر: ۴۵.۱ در دهک اول و ۳۰.۹ در دهک دهم).
- آبان تا اسفند: مسیر نزولی ادامه پیدا میکند و در پایان سال به حوالی ۳۴–۳۶٪ میرسد.
برداشت: ۱۴۰۰نمونهای از «کاهش شتاب تورم سالبهسال» در یک دوره نسبتاً طولانی است.
سال ۱۴۰۱ نقطه عطف خرداد؛ جهش بزرگ و سپس کاهش آرام در سطح بالا
این سال یک نقطه برجسته و بسیار واضح دارد:
- فروردین و اردیبهشت: تورم در کانال ۳۴–۳۸٪ است.
- خرداد: جهش بسیار بزرگ؛ دهک اول ۵۶.۹ و دهک دهم ۴۴.۶.
- تیر: سطح حتی بالاتر میماند (دهک اول ۵۸.۹).
- از مرداد تا آذر: کاهش تدریجی، اما هنوز در سطوح بالا (حدود ۴۳–۵۶٪).
دی تا اسفند: دوباره کمی بالا میرود و اسفند در بازه ۵۳–۵۷٪ ثبت میشود (دهک دهم ۵۴.۳).
برداشت: خرداد و تیر ۱۴۰۱ دو ماه کلیدیاند که «سطح تورم نقطهبهنقطه» را یک پله بالا میبرند، سپس کاهش آرام و تدریجی رخ میدهد.
سال ۱۴۰۲ افت محسوس نسبت به ۱۴۰۱ و روند نزولی تا پایان سال
۱۴۰۲ با تورم بالا شروع میشود اما از خرداد تغییر فاز رخ میدهد:
- فروردین و اردیبهشت: هنوز در محدوده ۵۴–۵۷٪.
- خرداد: افت شدید؛ دهک اول ۳۷.۳ و دهک دهم ۴۵.۴ (واگرایی دهکی مهم).
- تابستان و پاییز: حرکت در کانال ۳۳–۴۲٪ با اختلاف دهکی نسبتاً پایدار.
- بهمن و اسفند: کاهش بیشتر و رسیدن به حدود ۲۹–۳۳٪ در اسفند.
برداشت: ۱۴۰۲سال کاهش جدی نسبت به اوجهای ۱۴۰۱ است، اما اختلاف دهکی در برخی ماهها (بخصوص خرداد) بسیار قابل توجه میشود.
سال ۱۴۰۳ ثبات نسبی در کانال ۲۸–۳۲٪ و جهش زمستان
- فروردین تا دی: عمدتاً در محدوده ۲۸ تا ۳۲٪ حرکت میکند؛ دهکهای بالاتر غالباً کمی بالاتر هستند.
- بهمن: جهش واضح (دهک اول ۳۷.۴ و دهک دهم ۳۴.۵).
- اسفند: افزایش بیشتر (دهک اول ۳۹.۱ و دهک دهم ۳۶.۰).
برداشت: ۱۴۰۳در بیشتر ماهها «ثبات نسبی» دارد اما در زمستان، شتاب دوباره بالا میرود.
سال ۱۴۰۴ (فروردین تا آبان) ورود به سطح بالای ۴۰٪ و سپس عبور از ۵۰٪
- فروردین تا شهریور: تورم نقطهبهنقطه در کانال ۳۹ تا ۴۸٪ قرار میگیرد و روند کلی افزایشی است.
- مهر: عبور از مرز ۵۰٪ (دهک اول ۵۰.۵ و دهک دهم ۴۷.۵).
- آبان: تثبیت در سطح بسیار بالا و حتی کمی بالاتر برای برخی دهکها (دهک دوم ۵۱.۶).
برداشت: پاییز ۱۴۰۴ یک دوره شتابدار است که سطح تورم نقطهبهنقطه را به کانال بالای ۵۰٪ میرساند.
جمعبندی
۱)۱۳۹۷ نقطه تغییر فاز بزرگ است؛ تورم نقطهبهنقطه از تکرقمی به بالای ۴۰٪ میرسد.
این تغییر در نیمه دوم سال کاملاً پلهای و قابل دنبال کردن است.
۲) ۱۳۹۸ نمونه روشن «کاهش شتاب تورم سالبهسال» است؛ از بالای ۵۰٪ تا حدود ۲۰٪ در اسفند.
در این سال مسیر نزولی تقریباً پیوسته است.
۳) ۱۳۹۹ سطح بالا را تثبیت میکند و اختلاف دهکی در برخی ماهها بسیار پررنگ میشود.
بهخصوص مهر که دهک دهم به ۵۷.۱ میرسد.
۴)خرداد و تیر ۱۴۰۱ نقطههای عطفاند؛ جهش بزرگ و سپس کاهش آهسته اما در سطح بالا.
این دو ماه نقش «بالا بردن سطح» را دارند.
۵) در ۱۴۰۴، پاییز یک قله جدید میسازد؛ مهر و آبان وارد کانال بالای ۵۰٪ میشوند.
این ویژگی، بخش پایانی سری را از نظر شدت تورم نقطهبهنقطه برجسته میکند.
