شاخص قیمت تولیدکننده گاوداری‌های صنعتی

مقدمه

درصد تغییر فصلی شاخص قیمت تولیدکننده محصولات گاوداری‌های صنعتی نشان می‌دهد قیمت این محصولات در هر فصل یا ماه نسبت به دوره قبل چه میزان افزایش یا کاهش داشته است. این شاخص، بر خلاف تورم سالانه، نوسانات کوتاه‌مدت و سرعت تغییر قیمت‌ها را آشکار می‌کند.

در این گزارش، تغییرات فصلی شاخص بر مبنای سال پایه ۱۳۹۵=۱۰۰ و به تفکیک اقلام اصلی شامل دام زنده، شیر و کود بررسی می‌شود. تحلیل این داده‌ها به درک بهتر رفتار قیمتی بخش گاوداری صنعتی، شناسایی دوره‌های جهش یا افت قیمت و ارزیابی میزان نوسان هر قلم کمک می‌کند.

 شاخص کل؛ سه فاز رفتاری کاملاً مشخص

 فاز اول؛ رشدهای دو رقمی ابتدای دهه ۱۳۹۰

در سال ۱۳۹۰، نرخ‌های رشد فصلی شاخص کل پس از بهار، در سه فصل بعد ۸٫۴٪، ۱۱٫۰٪ و ۱۱٫۱٪ ثبت شده است؛ یعنی تورم فصلی از همان ابتدا قابل‌توجه بوده است. در ۱۳۹۱ هم رشدهای بالا ادامه دارد: ۱۴٫۰٪ و ۲۲٫۵٪ نشان‌دهنده یک دوره افزایش سریع است.

 
فاز دوم؛ آرامش نسبی و حتی منفی شدن مقطعی

در برخی سال‌های میانی، نرخ‌ها به نزدیکی صفر می‌رسند و حتی منفی می‌شوند. برای شاخص کل، نمونه‌های واضح عبارت‌اند از:

• ۰٫۳٪ و ۰٫۰٪ (نزدیک به توقف رشد)

• منفی‌های مقطعی مثل -۲٫۰٪ و بعدتر -۱٫۲٪ و -۲٫۳٪
  این بخش از سری زمانی یعنی بازار در مقاطعی وارد فاز «اصلاح» یا «کاهش سرعت رشد» شده است.

 فاز سوم؛ جهش‌های بزرگ و سپس تعدیل

از جایی به بعد جهش‌های سنگین دیده می‌شود. برای شاخص کل، پررنگ‌ترین موج جهش فصلی این‌هاست:

• ۲۸٫۲٪، ۲۲٫۵٪، ۲۰٫۱٪ (سه فصل پیاپی با رشد بسیار بالا)

• جهش کم‌سابقه ۵۰٫۸٪ (یک فصل با رشد انفجاری)
  بعد از این موج، نرخ‌های شاخص کل عمدتاً وارد محدوده‌های کم‌ریسک‌تر می‌شوند (مثلاً ۷٫۸٪، ۲٫۸٪، ۹٫۹٪ و…).

 کدام قلم‌ها «موتور جهش» بوده‌اند؟

 شیر؛ جهش بسیار شدید در یک مقطع و سپس آرامش نسبی

برای «شیر» یک جهش بسیار بزرگ ثبت شده: ۶۹٫۱٪ در یک فصل.
بعد از آن، در بخش ماهانه/فصلیِ متأخر، رشدها بسیار کوچک‌تر می‌شوند و به حوالی ۰٫۱٪ تا ۰٫۹٪ نزدیک می‌شوند (یعنی یک دوره آرامش/کنترل نسبی تغییرات).

 گاو ماده تلیسه غیر باردار؛ رکورد نوسان منفی

در این قلم علاوه بر جهش‌های مثبت، یک افت سنگین هم وجود دارد:

• -۲۲٫۰٪ در یک فصل (کاهش شدید نسبت به فصل قبل)
  همین الگو نشان می‌دهد قیمت این قلم نسبت به شوک‌های بازار حساس‌تر و «پرنوسان‌تر» از شاخص کل است.

 گوساله نر زیر چهار ماه؛ سقوط‌های عمیق و جهش‌های تند

در این قلم هم افت‌های کم‌سابقه داریم:

• -۲۴٫۶٪ و حتی -۳۰٫۲٪ در دو مقطع
  و در سمت مقابل، جهش‌های بسیار بالا:

• ۳۹٫۰٪ (در یک فصل)

• ۴۰٫۵٪ (در یک فصل دیگر)
  این یعنی بازار این قلم رفتاری شبیه «نوسان‌گیر» دارد: یک دوره افت شدید، سپس جهش شدید.

 گوساله پرواری؛ رشدهای فصلی بزرگ و پیوسته‌تر

در گوساله پرواری چند جهش پیاپی قابل توجه دیده می‌شود:

• ۲۵٫۷٪، ۲۰٫۸٪، ۴۹٫۱٪
  این‌ها از جنس «رشدهای جهشی» هستند و معمولاً وقتی رخ می‌دهند که بازار وارد فاز فشار هزینه/کمبود عرضه/افزایش تقاضا می‌شود.

 کود؛ روند افزایشی منظم‌تر با جهش‌های دوره‌ای

«کود» اغلب رشدهای مثبت دارد و چند موج رشد نسبتاً منظم نشان می‌دهد:

• رشدهای دو رقمی متعدد مثل ۱۱٫۰٪، ۱۱٫۴٪، ۱۱٫۱٪

• جهش‌های بالاتر مثل ۱۷٫۹٪، ۲۴٫۱٪
  در عین حال افت‌های کود (مثل -۵٫۷٪ (کمتر و کوتاه‌تر از اقلام دام زنده است.

 بخش ماهانه انتهای سری؛ پیام اصلی چیست؟

در انتهای جدول (بخش ماهانه)، برای شاخص کل و برخی اقلام، نرخ‌ها غالباً کوچک و نزدیک به صفر می‌شوند (مثلاً ۰٫۰، -۰٫۳، ۰٫۵، ۱٫۰، ۱٫۵ و…). این الگو معمولاً معنی‌اش این است که بازار از فاز «جهش‌های فصلی» خارج شده و وارد فاز «افزایش‌های ریز اما پیوسته» شده است.
با این حال، وجود یک نقطه جهشی مثل ۱۴٫۰٪ در انتهای شاخص کل نشان می‌دهد حتی در این فاز هم امکان شوک مقطعی وجود دارد.

 جمع‌بندی نهایی

• شاخص کل سه رفتار مشخص دارد: افزایش‌های دو رقمی ابتدای دهه ۱۳۹۰، آرامش/منفی‌های مقطعی، سپس جهش‌های بزرگ و در نهایت تعدیل.

• در بین اقلام، «شیر» یک جهش بسیار بزرگ (۶۹٫۱٪) ثبت کرده و بعد وارد فاز رشدهای بسیار ریز شده است.

• «گوساله نر زیر چهار ماه» و «تلیسه غیر باردار» از پرنوسان‌ترین‌ها هستند (با افت‌های سنگین مثل -۳۰٫۲٪ و –۲۲٫۰٪).

• «کود» معمولاً رفتار منظم‌تری دارد و بیشتر در قالب موج‌های افزایشی قابل‌ردیابی است.