توضیحات داشبورد
مقدمه
نرخ تورم دوازده‌ماهه از آن شاخص‌هایی است که «فشار تورمیِ پایدار» را بهتر از اعداد کوتاه‌مدت نشان می‌دهد؛ چون به‌جای نوسانات یک‌ماهه، متوسط تغییرات یک سال کامل را مبنا قرار می‌دهد. در این سری زمانی، نرخ تورم دوازده‌ماهه برای کل کشور و استان‌ها به‌صورت ماهانه گزارش شده و مسیر آن تا آبان ۱۴۰۴ قابل ردیابی است.
نحوه محاسبه نرخ تورم دوازده‌ماهه
نرخ تورم دوازده‌ماهه یعنی درصد تغییر میانگین شاخص قیمت مصرف‌کننده در ۱۲ ماه منتهی به یک ماه مشخص نسبت به میانگین همان شاخص در ۱۲ ماه قبل‌تر.
به همین دلیل، این شاخص معمولاً با تأخیر واکنش نشان می‌دهد، اما برای تشخیص روندهای میان‌مدت و مقایسه رفتار استان‌ها قابل‌اتکاتر است.
روند کل کشور از ۱۳۹۱ تا آبان ۱۴۰۴
۱) اوج‌گیری ابتدای دهه ۱۳۹۰
در سری زمانی «نرخ تورم دوازده‌ماهه کل کشور»، مقدار فروردین ۱۳۹۱ برابر ۲۹٫۵ درصد است و در همان سال افزایش پیدا می‌کند؛ به‌طوری که در آبان ۱۳۹۱ به ۳۷٫۴ درصد می‌رسد. این بخش نشان می‌دهد فشار تورمی سالانه در ۱۳۹۱ در مسیر صعودی قرار داشته است.
۲) افت ممتد تا تک‌رقمی شدن
از ۱۳۹۲ مسیر نزولی شکل می‌گیرد. در همین سری زمانی، مقدار اسفند ۱۳۹۲ به ۱۵٫۰ درصد می‌رسد و کاهش ادامه پیدا می‌کند تا اینکه در اسفند ۱۳۹۴ نرخ کل کشور ۶٫۹ درصد ثبت می‌شود؛ یعنی کف تک‌رقمیِ دوره کاهش تورم دوازده‌ماهه.
۳) بازگشت آرام و سپس جهش تورمی
پس از کف اسفند ۱۳۹۴ (۶٫۹ درصد)، نرخ کل کشور به‌تدریج بالا می‌آید و در اسفند ۱۳۹۶ به ۲۳٫۵ درصد می‌رسد. سپس در سری زمانی کل کشور، فروردین ۱۳۹۷ با ۲۶٫۹ درصد آغاز می‌شود و در مهر ۱۳۹۷ نرخ به ۴۲٫۷ درصد می‌رسد؛ یعنی ورود به فاز تورم‌های بسیار بالا در مقیاس دوازده‌ماهه.
۴) فلات تورمی و قله ۱۴۰۱
در سال‌های بعد، نرخ‌ها در سطوح بالا تثبیت می‌شوند. نقطه مهم سری زمانی کل کشور در خرداد ۱۴۰۱ است که نرخ تورم دوازده‌ماهه ۴۹٫۱ درصد ثبت شده؛ این مقدار، یکی از قله‌های اصلی فشار تورمی سالانه در بازه مورد بررسی است.
۵) تعدیل در ۱۴۰۲ و سپس چرخش رو به بالا در ۱۴۰۴
پس از قله ۱۴۰۱، کاهش تدریجی رخ می‌دهد و در سری زمانی کل کشور، اسفند ۱۴۰۲ در سطح ۳۲٫۰ درصد قرار می‌گیرد. در ادامه، اسفند ۱۴۰۳ برابر ۳۲٫۵ درصد ثبت شده که نشان می‌دهد افت پرشتابِ قبل متوقف شده و نرخ در محدوده پایین‌تر تثبیت شده است.
اما در ۱۴۰۴ دوباره روند صعودی مشخص می‌شود و این بار ماه‌به‌ماه (در قالب نرخ دوازده‌ماهه) بالا می‌رود. در سری زمانی کل کشور:
- فروردین ۱۴۰۴: ۳۳٫۲ درصد
- اردیبهشت ۱۴۰۴: ۳۳٫۹ درصد
- خرداد ۱۴۰۴: ۳۴٫۵ درصد
- تیر ۱۴۰۴: ۳۵٫۳ درصد
- مرداد ۱۴۰۴: ۳۶٫۳ درصد
- شهریور ۱۴۰۴: ۳۷٫۵ درصد
- مهر ۱۴۰۴: ۳۸٫۹ درصد
- آبان ۱۴۰۴: ۴۰٫۴ درصد
این دنباله نشان می‌دهد در ۱۴۰۴، فشار تورمی سالانه دوباره در حال تقویت است و تا آبان ۱۴۰۴ به کانال بالای ۴۰ درصد بازمی‌گردد.
تفاوت مسیر استان‌ها در آبان ۱۴۰۴
تفکیک استانی نشان می‌دهد هم‌زمان با افزایش نرخ کل کشور در ۱۴۰۴، دامنه اختلاف استان‌ها نیز قابل مشاهده است. برای نمونه در سری زمانی «نرخ تورم دوازده‌ماهه» در آبان ۱۴۰۴:
- در استان تهران نرخ در سطح ۳۷٫۴ درصد ثبت شده و پایین‌تر از عدد کل کشور (۴۰٫۴ درصد) قرار می‌گیرد.
- در استان هرمزگان مقدار ۴۵٫۰ درصد دیده می‌شود که بالاتر از نرخ کل کشور است.
- در استان مرکزی مقدار ۴۴٫۶ درصد ثبت شده و نشان می‌دهد شدت فشار تورمی سالانه در این استان بالاتر از سطح ملی بوده است.
- در استان خراسان جنوبی مقدار ۳۵٫۶ درصد ثبت شده که در ردیف‌های مشاهده‌شده، از سطوح پایین‌تر آبان ۱۴۰۴ محسوب می‌شود.
- در استان چهارمحال و بختیاری در آبان ۱۴۰۴ مقدار ۴۲٫۳ درصد مشاهده می‌شود که بالاتر از سطح ملی قرار می‌گیرد.
بنابراین، در آبان ۱۴۰۴ با اینکه عدد کل کشور ۴۰٫۴ درصد است، برخی استان‌ها به محدوده‌های بالاتر (میانه ۴۰ درصد) رفته‌اند و برخی دیگر در سطح پایین‌تری ایستاده‌اند؛ این تفاوت‌ها برای تحلیل رفاه خانوار، فشار هزینه‌ای و مقایسه شدت تورم بین استان‌ها تعیین‌کننده است.
جمع‌بندی
سری زمانی نرخ تورم دوازده‌ماهه کل کشور از فروردین ۱۳۹۱ (۲۹٫۵ درصد) تا آبان ۱۳۹۱ (۳۷٫۴ درصد) اوج‌گیری را نشان می‌دهد، سپس تا اسفند ۱۳۹۴ (۶٫۹ درصد) وارد فاز کاهش عمیق می‌شود. از ۱۳۹۶ به بعد موج افزایشی شکل می‌گیرد و در خرداد ۱۴۰۱ (۴۹٫۱ درصد) به یکی از قله‌های اصلی می‌رسد. پس از تعدیل در ۱۴۰۲ و تثبیت نسبی تا اسفند ۱۴۰۳ (۳۲٫۵ درصد)، در سال ۱۴۰۴ روند دوباره صعودی شده و در آبان ۱۴۰۴ نرخ کل کشور به ۴۰٫۴ درصد می‌رسد. در همین آبان ۱۴۰۴، اختلاف استانی معنی‌دار است؛ به‌طوری که برخی استان‌ها پایین‌تر از سطح ملی و برخی بالاتر از آن ثبت شده‌اند.
