توضیحات داشبورد
مقدمه
نرخ تورم سالانه تولیدکننده یکی از دقیق‌ترین نماگرهای فشار هزینه‌ای در اقتصاد است. این شاخص نشان می‌دهد که سطح قیمت کالاها و خدمات تولیدشده در داخل کشور نسبت به سال قبل چه میزان تغییر کرده است. بررسی این شاخص برای تحلیل روند تورم آتی مصرف‌کننده، ارزیابی سیاست‌های پولی و تحلیل ساختار هزینه در بخش‌های مختلف اقتصاد ضروری است.
در این گزارش، نرخ تورم سالانه شاخص قیمت تولیدکننده کل و پنج بخش اصلی اقتصاد شامل کشاورزی، معدن، صنعت (ساخت)، تولید برق و خدمات از سال ۱۳۹۱ تا ۱۴۰۳ (با سال پایه ۱۳۹۵=۱۰۰) بررسی می‌شود.
روند تورم سالانه تولیدکننده کل؛ سه موج تورمی متمایز
نرخ تورم سالانه تولیدکننده کل در سال ۱۳۹۱ برابر با ۲۸.۷ درصد بوده است. این نرخ در سال ۱۳۹۲ برابر با ۲۸.۱ درصد و در سال ۱۳۹۳ به ۱۵.۴ درصد کاهش یافته است. در سال ۱۳۹۴ تورم به ۳.۹ درصد رسید که پایین‌ترین سطح در این بازه زمانی محسوب می‌شود.
پس از یک دوره ثبات نسبی، از سال ۱۳۹۷ موج دوم تورمی آغاز شد و نرخ تورم به ۴۱.۲ درصد رسید. در سال ۱۳۹۹ تورم سالانه به ۴۶.۷ درصد افزایش یافت و در سال ۱۴۰۰ به اوج ۵۴.۳ درصد رسید.
در سال‌های بعد روند کاهشی نسبی مشاهده می‌شود؛ ۱۴۰۱ برابر با ۴۴.۳ درصد، ۱۴۰۲ برابر با ۴۱.۵ درصد و ۱۴۰۳ برابر با ۳۱.۷ درصد ثبت شده است. هرچند کاهش دیده می‌شود، اما همچنان سطح تورم تولیدکننده بالا باقی مانده است.
کشاورزی؛ بیشترین نوسان تورمی
بخش کشاورزی یکی از پرنوسان‌ترین بخش‌ها بوده است. در سال ۱۳۹۱ تورم ۴۷.۸ درصد ثبت شده است. این نرخ در سال ۱۳۹۷ به ۵۹.۷ درصد رسید و در سال ۱۴۰۰ به ۶۴.۳ درصد افزایش یافت.
در سال ۱۴۰۱ نیز نرخ تورم کشاورزی ۶۳.۷ درصد بوده است که یکی از بالاترین مقادیر کل اقتصاد محسوب می‌شود. در سال‌های ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ نرخ به ترتیب به ۴۰.۹ و ۲۷.۹ درصد کاهش یافته است.
معدن؛ جهش تاریخی در سال‌های ۱۳۹۹ و ۱۴۰۰
تورم سالانه بخش معدن در سال ۱۳۹۱ برابر با ۲۳.۵ درصد بوده و در سال ۱۳۹۴ و ۱۳۹۵ حتی نرخ‌های منفی ثبت شده است.
اما از سال ۱۳۹۷ روند جهشی آغاز شد. تورم معدن در سال ۱۳۹۹ به ۷۹.۸ درصد رسید و در سال ۱۴۰۰ به ۹۲.۹ درصد افزایش یافت که بالاترین نرخ تورم سالانه در بین همه بخش‌ها در این دوره است.
پس از آن در سال ۱۴۰۱ نرخ به ۲۱ درصد کاهش یافت، در ۱۴۰۲ به ۴۴ درصد افزایش یافت و در ۱۴۰۳ برابر با ۲۸.۲ درصد ثبت شده است.
صنعت (ساخت)؛ تورم بالا اما کنترل‌شده‌تر از معدن
نرخ تورم سالانه صنعت در سال ۱۳۹۱ برابر با ۲۹ درصد بوده است. در سال ۱۳۹۷ تورم به ۵۸.۶ درصد رسید و در سال‌های ۱۳۹۹ و ۱۴۰۰ به ترتیب ۵۶.۸ و ۵۶.۷ درصد ثبت شده است.
در سال‌های اخیر روند کاهشی نسبی دیده می‌شود؛ ۱۴۰۱ برابر با ۳۱.۷ درصد، ۱۴۰۲ برابر با ۲۹.۹ درصد و ۱۴۰۳ برابر با ۲۸.۶ درصد.
این روند نشان می‌دهد صنعت همچنان تحت فشار هزینه‌ای قرار دارد، اما نسبت به معدن و کشاورزی نوسان کمتری داشته است.
تولید برق؛ نوسانات محدود اما مقطعی
تورم سالانه بخش تولید و توزیع برق در سال ۱۳۹۱ برابر با ۸.۳ درصد بوده است. این بخش در سال‌های ۱۳۹۴ و ۱۳۹۵ نرخ‌های منفی را تجربه کرده است.
در سال ۱۳۹۹ تورم برق به ۴۶.۶ درصد رسید و در سال ۱۴۰۲ نیز نرخ ۴۹.۸ درصد ثبت شده است. در سال ۱۴۰۳ این نرخ به ۱۴.۵ درصد کاهش یافته است.
در مجموع، برق نسبت به سایر بخش‌ها کم‌نوسان‌تر بوده است.
خدمات؛ روند صعودی پایدار
بخش خدمات از سال ۱۳۹۱ تا ۱۳۹۵ روندی نسبتاً ملایم داشته است. اما از سال ۱۳۹۸ به بعد شتاب تورمی افزایش یافته است.
در سال ۱۳۹۹ نرخ تورم خدمات ۳۷.۸ درصد، در سال ۱۴۰۰ برابر با ۴۶.۹ درصد و در سال ۱۴۰۱ برابر با ۵۵.۸ درصد بوده است.
در سال‌های ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ نرخ به ترتیب ۵۴.۵ و ۳۶.۲ درصد ثبت شده است. خدمات در سال‌های اخیر یکی از پایدارترین منابع فشار تورمی بوده است.
جمع‌بندی نهایی
تحلیل نرخ تورم سالانه تولیدکننده نشان می‌دهد اقتصاد ایران از سال ۱۳۹۷ وارد فاز تورمی جدیدی شده که اوج آن در سال‌های ۱۳۹۹ و ۱۴۰۰ رخ داده است.
بخش معدن شدیدترین جهش را تجربه کرده، کشاورزی نیز نوسانات بسیار بالایی داشته است. صنعت و خدمات با شتابی بالا اما نسبتاً پایدار رشد کرده‌اند و برق کم‌نوسان‌ترین بخش بوده است.
با وجود کاهش نسبی نرخ‌ها در سال ۱۴۰۳، سطح تورم تولیدکننده همچنان بالا است و می‌تواند بر روند آتی تورم مصرف‌کننده تأثیرگذار باشد.
