توضیحات داشبورد
مقدمه
این شاخص، درصد تغییر شاخص قیمت مصرف‌کننده (CPI) در یک ماه مشخص نسبت به همان ماه در سال قبل است؛ بنابراین «نوسان‌های کوتاه‌مدت ماهانه» را کمتر درگیر می‌کند و بیشتر روی شتاب تورم در مقیاس سالانه تمرکز دارد.
فرمول محاسبه به‌صورت خلاصه چنین است:
نکته مهم اینکه سال پایه ۱۴۰۰=۱۰۰ برای سطح شاخص تعریف شده، اما وقتی درصد تغییر محاسبه می‌شود، مبنای سال پایه روی «روند درصدی» اثر تعیین‌کننده ندارد.
تصویر کل کشور: از فروکش تورم تا موج‌های پرشتاب
در ردیف کل کشور ، روند ۱۳۹۱ تا آبان ۱۴۰۴ را می‌توان به چند فاز مشخص تقسیم کرد؛ برای هر عدد، ماه/سال دقیق ذکر شده است:
۱) فاز تورم بالا در ابتدای دوره (۱۳۹۱ تا ۱۳۹۲)
- در فروردین ۱۳۹۱ عدد ۲۴٫۷ ثبت شده است.
- در پایان همان سال، اسفند ۱۳۹۱ به ۳۸٫۱ می‌رسد که نشان‌دهنده افزایش محسوس در نیمه دوم سال است.
- در فروردین ۱۳۹۲ سطح تغییرات به ۴۰٫۱ می‌رسد و همچنان بالا باقی می‌ماند.
۲) فاز کاهش و نزدیک‌شدن به تورم‌های میانه و پایین (۱۳۹۳ تا ۱۳۹۶)
- در اسفند ۱۳۹۲ مقدار ۱۹٫۶ دیده می‌شود و از این نقطه، مسیر کاهش در سال‌های بعد پررنگ‌تر می‌شود.
- یکی از کف‌های مهم کل کشور در آذر ۱۳۹۵ رخ می‌دهد که عدد به ۵٫۷ می‌رسد (کمینه دوره‌ی ملی در این سری زمانی).
- این فاز، دوره‌ای است که «تغییرات سالانه» در بسیاری از ماه‌ها به محدوده تک‌رقمی نزدیک می‌شود و تا ۱۳۹۶ ادامه پیدا می‌کند.
۳) جهش تورمی و ورود به موج جدید (۱۳۹۷ تا ۱۳۹۹)
- در فروردین ۱۳۹۷ مقدار کل کشور ۱۰٫۲ است، اما در همان سال شتاب به‌سرعت بالا می‌رود.
- نقطه بسیار مهم در اسفند ۱۳۹۷ ثبت می‌شود: عدد کل کشور ۵۲٫۱ است؛ یعنی در پایان ۱۳۹۷ شدت تغییرات سالانه به سطحی بسیار بالا می‌رسد.
- در ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ هم سطح تغییرات بالا می‌ماند، اما با نوسان‌های ماهانه درون‌سال همراه است (به‌ویژه در نیمه‌های سال).
۴) اوج‌گیری دوباره و قله تاریخی این بازه (۱۴۰۰ تا ۱۴۰۲)
- در فروردین ۱۴۰۲، ردیف کل کشور به ۵۵٫۵ می‌رسد که بیشترین مقدار کل کشور در کل سری ۱۳۹۱ تا آبان ۱۴۰۴ است.
- پس از آن، سطح تغییرات در ماه‌های بعد کاهش پیدا می‌کند اما همچنان در سطوح بالا باقی می‌ماند.
۵) افت نسبی در ۱۴۰۳ و سپس برگشت شتاب در ۱۴۰۴ (تا آبان)
- در فروردین ۱۴۰۳ مقدار کل کشور ۴۲٫۶ است و در ادامه سال روند نزولی دیده می‌شود؛ به‌طوری که در اسفند ۱۴۰۳ عدد به ۳۱٫۰ می‌رسد.
- در ۱۴۰۴، مسیر دوباره افزایشی می‌شود: فروردین ۱۴۰۴ برابر ۳۸٫۹ است و تا آبان ۱۴۰۴ به ۴۹٫۴ می‌رسد (آخرین ماه موجود در این سری زمانی).
خوانش دقیق سال‌های اخیر با تاکید بر ماه/سال
برای اینکه مسیر «کم‌شدن یا زیادشدن شتاب» در دوره نزدیک روشن‌تر باشد، چند نقطه کلیدی از ردیف کل کشور:
- فروردین ۱۴۰۲: ۵۵٫۵ (قله کل بازه ملی)
- اسفند ۱۴۰۲: ۵۴٫۶ (حفظ سطح بالا تا پایان سال)
- فروردین ۱۴۰۳: ۴۲٫۶ (افت معنی‌دار نسبت به قله‌های ۱۴۰۲)
- اسفند ۱۴۰۳: ۳۱٫۰ (کاهش ادامه‌دار در نیمه دوم ۱۴۰۳)
- آبان ۱۴۰۴: ۴۹٫۴ (افزایش مجدد شتاب در سال ۱۴۰۴ تا ماه آبان)
جمع‌بندی این بخش: در سطح ملی، پس از قله‌گیری ۱۴۰۲، ۱۴۰۳ بیشتر «فاز کاهش شتاب» است؛ اما ۱۴۰۴ (تا آبان) نشانه‌های «برگشت شتاب» را نشان می‌دهد.
الگوی استانی: همه استان‌ها یک موج را تجربه نمی‌کنند
در سری‌های استانی، جهت کلی معمولاً با مسیر کشور همسو است، اما دامنه نوسان و زمان قله/کف در استان‌ها یکسان نیست. در ادامه، چند نمونه مشخص از ردیف‌های استانی آورده می‌شود تا تفاوت‌ها ملموس شود:
استان مرکزی
- کمینه این ردیف در اسفند ۱۳۹۶ با عدد ۵٫۰ ثبت شده است.
- قله‌ی ردیف مرکزی در فروردین ۱۴۰۲ رخ داده و مقدار ۶۳٫۰ ثبت شده است؛ یعنی قله این استان از قله کل کشور (فروردین ۱۴۰۲: ۵۵٫۵) بالاتر است.
- آخرین نقطه موجود در این سری برای مرکزی، آبان ۱۴۰۴ با عدد ۵۷٫۷ است که نشان می‌دهد در ۱۴۰۴ نیز سطح تغییرات در این استان بالا مانده است.
استان تهران
- یکی از کف‌های قابل توجه تهران در شهریور ۱۳۹۵ با عدد ۲٫۲ دیده می‌شود.
- قله تهران در خرداد ۱۳۹۸ با مقدار ۵۱٫۲ ثبت شده است.
- در آخرین ماه موجود، آبان ۱۴۰۴ عدد تهران ۴۲٫۴ است؛ یعنی در انتهای بازه، تهران پایین‌تر از سطح کل کشور در همان ماه (۴۹٫۴) قرار می‌گیرد.
استان البرز
- کف البرز در آذر ۱۳۹۶ با مقدار ۶٫۰ ثبت شده است.
- قله البرز در اردیبهشت ۱۴۰۲ با مقدار ۵۹٫۳ ثبت شده است.
- مقدار البرز در آبان ۱۴۰۴ برابر ۵۱٫۲ است؛ یعنی در ماه‌های موجود ۱۴۰۴، این استان همچنان در سطح نسبتاً بالا قرار دارد.
استان هرمزگان
- کمینه هرمزگان در تیر ۱۳۹۵ با مقدار ۶٫۱ دیده می‌شود.
- بیشینه آن در فروردین ۱۴۰۲ با عدد ۵۸٫۳ ثبت شده است.
- آخرین مقدار ثبت‌شده در آبان ۱۴۰۴ برابر ۵۳٫۰ است.
استان سیستان و بلوچستان
- کف این استان در اسفند ۱۳۹۶ با مقدار ۴٫۳ ثبت شده است.
- قله در فروردین ۱۴۰۲ با مقدار ۶۲٫۵ ثبت شده است.
- مقدار آبان ۱۴۰۴ برابر ۵۰٫۶ است.
استان آذربایجان شرقی
- کمینه در آذر ۱۳۹۵ با مقدار ۱٫۶ ثبت شده است (یکی از کف‌های بسیار پایین در میان نمونه‌های بررسی‌شده).
- قله در فروردین ۱۴۰۲ با مقدار ۶۳٫۹ ثبت شده است.
- مقدار آبان ۱۴۰۴ برابر ۵۳٫۵ است.
جمع‌بندی
این سری زمانی (۱۳۹۱ تا آبان ۱۴۰۴) نشان می‌دهد «درصد تغییر شاخص قیمت مصرف‌کننده نسبت به ماه مشابه سال قبل» در کشور چند چرخه مشخص را تجربه کرده است:
- ابتدا سطح‌های بالا در ۱۳۹۱–۱۳۹۲،
- سپس کاهش تدریجی تا کف‌های تک‌رقمی در میانه دهه ۱۳۹۰ (از جمله آذر ۱۳۹۵ در کل کشور با ۵٫۷)،
- بعد جهش پرشتاب از ۱۳۹۷ و تثبیت در سطوح بالا،
- و در نهایت قله‌گیری مهم در ۱۴۰۲ (کل کشور فروردین ۱۴۰۲: ۵۵٫۵) و کاهش نسبی در ۱۴۰۳، سپس افزایش مجدد در ۱۴۰۴ تا آبان (کل کشور آبان ۱۴۰۴: ۴۹٫۴).
در سطح استانی نیز مسیر کلی غالباً همسو با کشور است، اما تفاوت در دامنه و زمان‌بندی اوج/افت‌ها، تصویر دقیق‌تری از ناهمگنی تورم در جغرافیای ایران ارائه می‌دهد.
