توضیحات داشبورد
مقدمه
نرخ تورم ۱۲ماهه، برخلاف شاخص‌های کوتاه‌مدت، روی «میانگین حرکت قیمت‌ها در یک بازه طولانی‌تر» تمرکز دارد. این شاخص، تغییر متوسط شاخص قیمت در دوازده ماه منتهی به هر ماه را با دوازده ماه قبل مقایسه می‌کند و به همین دلیل معمولاً تصویر نرم‌تر و پایدارتر از روند تورمی ارائه می‌دهد. اگر تورم ماهانه مثل ضربان‌های سریع بازار باشد و تورم نقطه‌به‌نقطه شتاب مقایسه‌ای یک ماه نسبت به سال قبل را نشان دهد، تورم ۱۲ماهه را می‌توان «مسیر کلی و هموارشده‌ی تورم» دانست؛ مسیری که برای تحلیل روندهای پایدار، بسیار خوانا و قابل اتکاست.
این شاخص چه تفاوتی با تورم ماهانه و نقطه به نقطه دارد؟
- تورم ماهانه: تغییر یک ماه نسبت به ماه قبل (پرنوسان‌تر)
- تورم نقطه‌به‌نقطه: تغییر یک ماه نسبت به همان ماه سال قبل (پرشتاب‌تر و حساس به جهش‌ها)
- تورم ۱۲ماهه: میانگین‌گیری ضمنی در یک بازه ۱۲ماهه (کم‌نوسان‌تر و روند‌محور)
تصویر کلی داده‌ها در یک نگاه
داده‌ها نشان می‌دهد تورم ۱۲ماهه در چند موج اصلی حرکت کرده است:
۱۳۹۷: شروع از تک‌رقمی و افزایش تدریجی تا حوالی ۲۶–۲۹ در اسفند
۱۳۹۸: جهش به سطح بالاتر و رسیدن به قله حدود ۴۲–۴۵ در اواخر تابستان
۱۳۹۹: افت محسوس تا محدوده ۲۳–۲۴ در تابستان و سپس افزایش پیوسته تا پایان سال
۱۴۰۰: باقی ماندن در سطح بالا در نیمه اول و سپس کاهش پله‌ای تا اسفند
۱۴۰۱: روند افزایشی ممتد در طول سال و پایان سال با بیشترین سطح در این سری
۱۴۰۲: کاهش پیوسته و قابل دنبال‌کردن در طول سال
۱۴۰۳: ثبات نسبی حول ۳۰–۳۳
۱۴۰۴ تا آبان: بازگشت به روند افزایشی و ورود به کانال ۴۰+ در پاییز
تحلیل سال به سال و ماه به ماه
سال ۱۳۹۷ از تک‌رقمی تا ورود به مسیر افزایشی پایدار
در ۱۳۹۷ تورم ۱۲ماهه از سطح ۸ تا ۹ درصد در بهار شروع می‌شود و به‌صورت مرحله‌ای بالا می‌رود.
- فروردین تا خرداد: تقریباً حول ۸.۱ تا ۸.۵ ثابت است؛ اختلاف دهکی کم و روند آرام.
- تیر و مرداد: افزایش آهسته شروع می‌شود (در مرداد دهک‌ها به حوالی ۹.۲ تا ۱۰.۰ می‌رسند).
- شهریور تا آبان: شیب تندتر می‌شود؛ شهریور به حوالی ۱۰.۶ تا ۱۲.۰ و آبان به ۱۴.۸ تا ۱۶.۸ می‌رسد.
- آذر تا اسفند: ادامه مسیر افزایشی تا پایان سال؛ اسفند در بازه ۲۵.۹ تا ۲۸.۹ قرار می‌گیرد.
نکته دهکی: در این سال، به‌تدریج دهک‌های بالاتر اندکی بالاتر می‌ایستند (مثلاً اسفند: دهک اول ۲۵.۹ و دهک دهم ۲۸.۹).
سال ۱۳۹۸ اوج‌گیری سریع و رسیدن به قله‌های ۴۰+
۱۳۹۸ با تورم ۱۲ماهه بالا وارد می‌شود و در ماه‌های ابتدایی، سرعت افزایش زیاد است.
- فروردین: از همان ابتدا در سطح ۳۰+ است (۲۹.۹ تا ۳۲.۷).
- اردیبهشت تا مرداد: شتاب ادامه دارد؛ مرداد به محدوده ۴۱.۹ تا ۴۴.۸ می‌رسد.
- شهریور: همچنان در قله نزدیک به مرداد باقی می‌ماند.
- از مهر تا اسفند: روند نزولی تدریجی شروع می‌شود؛ اسفند به ۳۳.۹ تا ۳۶.۶ می‌رسد.
نکته دهکی: در بیشتر ماه‌ها، دهک دهم بالاتر از دهک اول است و فاصله در قله‌ها ملموس‌تر می‌شود (مثلاً مرداد: ۴۱.۹ در دهک اول و ۴۴.۸ در دهک دهم).
سال ۱۳۹۹ کف‌سازی در تابستان و سپس افزایش پیوسته تا پایان سال
این سال یک الگوی جالب دارد: ابتدا کاهش، سپس افزایش ممتد.
- فروردین: هنوز در سطح حدود ۳۱ تا ۳۴ قرار دارد.
- اردیبهشت تا شهریور: روند کاهشی واضح؛ شهریور برای دهک اول ۲۳.۴ و برای دهک دهم ۲۹.۹ ثبت شده است.
- مهر تا اسفند: افزایش تدریجی اما پیوسته؛ اسفند به ۳۴.۶ تا ۴۳.۵ می‌رسد.
نکته دهکی: فاصله دهکی در ۱۳۹۹ بزرگ‌تر می‌شود؛ دهک دهم در کل سال معمولاً بالاتر است و در انتهای سال فاصله محسوس است (اسفند: ۳۴.۶ در برابر ۴۳.۵).
سال ۱۴۰۰ نیمه اول در اوج، نیمه دوم در مسیر نزولی
- فروردین تا شهریور: تورم ۱۲ماهه در سطح بالا باقی می‌ماند و در تابستان به اوج نزدیک می‌شود (شهریور: ۴۷.۷ برای دهک اول و ۵۰.۲ برای دهک دهم).
- مهر تا اسفند: مسیر کاهش آغاز می‌شود و تا اسفند ادامه دارد (اسفند: ۴۲.۸ برای دهک اول و حدود ۳۹.۳ برای دهک دهم).
نکته دهکی مهم: در ۱۴۰۰ یک تغییر الگوی قابل توجه دیده می‌شود: در نیمه دوم سال، دهک‌های پایین‌تر در بسیاری ماه‌ها عدد بالاتری دارند یا فاصله به نفع دهک پایین‌تر حرکت می‌کند.
سال ۱۴۰۱ افزایش ممتد و ثبت بالاترین سطح سالانه در پایان سال
۱۴۰۱ در این سری داده، سالی است که تورم ۱۲ماهه «یک مسیر افزایشی تقریباً بدون توقف» را طی می‌کند.
- فروردین تا خرداد: افزایش آرام اما مستمر (فروردین ۳۷.۷ تا ۴۱.۴،
- خرداد ۳۶.۷ تا ۴۱.۲).
- تابستان تا پاییز: شیب تندتر می‌شود و هر ماه سطح بالاتری ثبت می‌کند.
- دی تا اسفند: نزدیک شدن به قله و پایان سال با بالاترین مقادیر: اسفند ۴۴.۱ تا ۵۱.۶.
نکته دهکی: در کل ۱۴۰۱ دهک اول بالاتر از دهک دهم است (اسفند: ۵۱.۶ در دهک اول و ۴۴.۱ در دهک دهم). این نشان می‌دهد در روند میانگین ۱۲ماهه، فشار تجمعی در دهک‌های پایین‌تر پررنگ‌تر ثبت شده است.
سال ۱۴۰۲ کاهش پیوسته؛ خروج از سطح ۵۰+ و رسیدن به کانال ۳۶–۴۲
- فروردین و اردیبهشت: هنوز در سطح بسیار بالا هستند (فروردین: ۴۶.۰ تا ۵۳.۴).
- از خرداد به بعد: کاهش قابل مشاهده و پیوسته؛ هر ماه اعداد پایین‌تر می‌آیند.
- اسفند: رسیدن به بازه ۳۶.۸ تا ۴۲.۲.
نکته دهکی: در ۱۴۰۲ معمولاً دهک دهم بالاتر است و فاصله در طول سال حفظ می‌شود؛ یعنی کاهش رخ می‌دهد اما ساختار دهکی همزمان ثابت‌تر می‌ماند.
سال ۱۴۰۳ ثبات نسبی در کانال ۳۰–۳۳
در ۱۴۰۳ تورم ۱۲ماهه دیگر «شیب‌های تند» ندارد و بیشتر در یک بازه محدود حرکت می‌کند:
- از فروردین تا اسفند، عمدتاً حول ۳۰ تا ۳۳ می‌چرخد.
- افت‌های جزئی تا دی و سپس بازگشت خفیف تا اسفند دیده می‌شود.
نکته دهکی: اختلاف دهکی کم است و دهک‌ها به هم نزدیک‌ترند؛ داده‌های این سال از نظر «رفتار نرم و قابل پیش‌بینی» برجسته‌اند.
سال ۱۴۰۴ (فروردین تا آبان) آغاز یک موج افزایشی تازه
- فروردین تا شهریور: افزایش آرام اما پیوسته از حدود ۳۲ تا ۳۸.
- مهر: ورود به کانال ۴۰ (دهک اول ۴۰.۱).
- آبان: ادامه افزایش و ثبت بالاتر (دهک اول ۴۱.۷ و دهک دهم ۳۹.۵).
نکته دهکی: در ۱۴۰۴ دهک‌های پایین‌تر اندکی بالاتر می‌ایستند و فاصله به نفع دهک‌های پایین‌تر قابل مشاهده است.
جمع‌بندی
۱) تورم ۱۲ماهه روندها را هموار می‌کند؛ به همین دلیل موج‌ها واضح‌تر و کم‌نوسان‌تر دیده می‌شوند.
در این داده، موج‌های ۱۳۹۷، ۱۳۹۸، ۱۴۰۱ و سپس ۱۴۰۴ به‌خوبی قابل تشخیص‌اند.
۲) ۱۳۹۸ سال ورود به قله‌های ۴۰+ است و مرداد/شهریور نقطه‌های برجسته آن هستند.
پس از آن، کاهش آهسته تا اسفند رخ می‌دهد.
۳) ۱۳۹۹ ابتدا کف‌سازی دارد (تابستان) و سپس تا پایان سال افزایش پیوسته ثبت می‌کند.
این الگو نشان می‌دهد تورم ۱۲ماهه می‌تواند با تأخیر نسبت به شوک‌ها واکنش نشان دهد.
۴) ۱۴۰۱ با افزایش ممتد، بالاترین سطح را در اسفند ثبت می‌کند و در آن سال دهک‌های پایین‌تر بالاتر قرار می‌گیرند.
این تغییر دهکی یکی از نکات مهم سری زمانی است.
۵) ۱۴۰۳ یک سال نسبتاً باثبات است، اما ۱۴۰۴ دوباره وارد مسیر افزایشی می‌شود و تا آبان به کانال ۴۰+ می‌رسد.
این یعنی در پایان سری، روند افزایشی دوباره تقویت شده است.
