توضیحات داشبورد
مقدمه
شاخص قیمت کالاهای وارداتی (دلاری، سال پایه ۱۴۰۰=۱۰۰) تصویری از تغییر سطح قیمت «سبد واردات» و «گروه‌های اصلی کالاهای وارداتی» در بازارهای دلاری ارائه می‌کند. این شاخص به‌صورت فصلی منتشر شده و در این سری زمانی، داده‌ها از بهار ۱۳۹۰ شروع می‌شود و برای سال ۱۴۰۴ تا تابستان در دسترس است . همچنین، ارقام ماهیت مقدماتی دارند.
شاخص دقیقاً چه چیزی را اندازه می‌گیرد
این شاخص سطح قیمت کالاهای وارداتی را در هر فصل نسبت به سال پایه نشان می‌دهد. وقتی گفته می‌شود «۱۴۰۰=۱۰۰»، یعنی مقدار ۱۰۰ نماینده سطح قیمت همان سال پایه است و مقادیر سایر سال‌ها/فصل‌ها به‌صورت نسبی با آن مقایسه می‌شوند. چون مبنا دلاری است، تغییرات شاخص بیش از هر چیز از مسیر قیمت‌های دلاری و شرایط بازارهای جهانی/هزینه‌های تجارت اثر می‌گیرد (نه لزوماً تغییرات ریالی).
روند شاخص کل واردات از ۱۳۹۰ تا تابستان ۱۴۰۴
۱) فاز رشد پیوسته تا اوایل ۱۳۹۳
شاخص کل در بهار ۱۳۹۰ برابر ۱۷٫۷ ثبت شده و در یک مسیر افزایشی تا زمستان ۱۳۹۳ به ۵۳٫۱ می‌رسد. این یعنی در بازه بهار ۱۳۹۰ تا زمستان ۱۳۹۳ سطح قیمت دلاری سبد واردات، رشد قابل‌توجهی را تجربه کرده است.
۲) اصلاح و عقب‌نشینی در ۱۳۹۴
پس از قله زمستان ۱۳۹۳ (۵۳٫۱)، شاخص کل در زمستان ۱۳۹۴ به ۴۹٫۲ کاهش پیدا می‌کند. این افت فصلی-سالانه نشان می‌دهد در ۱۳۹۴ بخشی از فشار افزایشیِ قبل تخلیه شده است.
۳) بازگشت به رشد ملایم از ۱۳۹۵ تا ۱۳۹۹
از بهار ۱۳۹۵ (۴۶٫۸) روند دوباره صعودی می‌شود و تا زمستان ۱۳۹۹ (۹۱٫۸) ادامه می‌یابد. در این دوره، رشد بیشتر «پله‌ای و پیوسته» است؛ برای نمونه، شاخص کل از زمستان ۱۳۹۶ (۵۸٫۶) به زمستان ۱۳۹۷ (۶۹٫۰) و سپس به زمستان ۱۳۹۸ (۷۸٫۳) می‌رسد.
۴) عبور از سطح ۱۰۰ و تثبیت نسبی در ۱۴۰۲
در سال پایه، شاخص به محدوده‌های نزدیک ۱۰۰ وارد می‌شود: بهار ۱۴۰۰ (۹۳٫۸)، تابستان ۱۴۰۰ (۹۸٫۷)، پاییز ۱۴۰۰ (۱۰۲٫۰) و زمستان ۱۴۰۰ (۱۰۵٫۵).
پس از آن، در سال ۱۴۰۲ نوعی توقف نسبی دیده می‌شود: شاخص کل در بهار ۱۴۰۲ (۱۲۲٫۷)، تابستان ۱۴۰۲ (۱۲۲٫۳)، پاییز ۱۴۰۲ (۱۲۲٫۰) و زمستان ۱۴۰۲ (۱۲۴٫۱) در حوالی یک سطح نسبتاً نزدیک نوسان می‌کند.
۵) جهش مجدد در ۱۴۰۳ و تداوم رشد تا تابستان ۱۴۰۴
از بهار ۱۴۰۳ (۱۲۸٫۴) تا زمستان ۱۴۰۳ (۱۴۸٫۳) افزایش ادامه دارد. سپس در بهار ۱۴۰۴ (۱۵۹٫۷) و تابستان ۱۴۰۴ (۱۶۷٫۰) شاخص کل وارد کانال بالاتری می‌شود. به‌عبارت دیگر، آخرین مقدار موجود (تابستان ۱۴۰۴) نسبت به زمستان ۱۴۰۳ (۱۴۸٫۳) افزایش محسوسی را نشان می‌دهد.
رفتار گروه‌های اصلی کالاهای وارداتی
در ادامه، برای هر گروه اصلی، روند با اتکا به نقاط کلیدی و ذکر دقیق «فصل/سال» مرور می‌شود تا تفاوت مسیرها روشن باشد.
گروه‌های کشاورزی و غذایی
- حیوانات زنده و محصولات حیوانی
این گروه در کل سری زمانی نوسان محدودتری دارد و حول سطح ۱۰۰ حرکت می‌کند: از بهار ۱۳۹۰ (۹۴٫۶) تا تابستان ۱۴۰۴ (۱۰۵٫۰). در این مسیر، افت قابل مشاهده‌ای مثل زمستان ۱۳۹۳ (۹۱٫۷) و سپس بازگشت تدریجی تا محدوده تابستان ۱۴۰۴ (۱۰۵٫۰) دیده می‌شود. - محصولات نباتی
از بهار ۱۳۹۰ (۴۸٫۶) تا زمستان ۱۴۰۱ (۱۲۴٫۰) رشد پرقدرتی ثبت شده، اما بعد از آن افت معنادار رخ می‌دهد؛ به‌طوری که این گروه در زمستان ۱۴۰۳ (۱۰۵٫۳) قرار می‌گیرد و سپس دوباره بالا می‌آید: بهار ۱۴۰۴ (۱۱۶٫۶) و تابستان ۱۴۰۴ (۱۱۹٫۱). - چربی‌ها و روغن حیوانی و مشابه
این گروه یک الگوی موجی دارد: از بهار ۱۳۹۰ (۷۲٫۸) تا زمستان ۱۳۹۳ (۶۱٫۶) کاهش می‌یابد، اما سپس در سال‌های بعد جهش می‌کند و یکی از قله‌های مهم آن در تابستان ۱۴۰۱ (۱۲۹٫۹) دیده می‌شود. در ادامه، افت تا پاییز ۱۴۰۳ (۸۶٫۸) قابل مشاهده است و دوباره در ۱۴۰۴ تقویت می‌شود: بهار ۱۴۰۴ (۱۱۱٫۴) و تابستان ۱۴۰۴ (۱۱۱٫۷). - محصولات صنایع غذایی و مشابه
این گروه از بهار ۱۳۹۰ (۵۷٫۹) با شیب متوسط رو به بالا حرکت می‌کند و در زمستان ۱۴۰۲ (۱۲۵٫۵) به یکی از بالاترین سطوح خود می‌رسد. سپس کاهش رخ می‌دهد و در زمستان ۱۴۰۳ (۱۰۷٫۸) قرار می‌گیرد و در ۱۴۰۴ اندکی ترمیم می‌شود: بهار ۱۴۰۴ (۱۰۶٫۷) و تابستان ۱۴۰۴ (۱۰۸٫۳).
مواد و نهاده‌های صنعتی
- محصولات معدنی
این گروه از بهار ۱۳۹۰ (۵۰٫۹) تا زمستان ۱۴۰۱ (۱۲۲٫۲) رشد می‌کند، اما از ۱۴۰۲ به بعد وارد فاز نزولی می‌شود و به زمستان ۱۴۰۳ (۱۰۱٫۷) می‌رسد. در آخرین بخش سری زمانی، بهار ۱۴۰۴ (۱۰۴٫۱) و تابستان ۱۴۰۴ (۱۰۱٫۷) نشان می‌دهد بازگشت کامل شکل نگرفته و همچنان سطح پایین‌تری نسبت به قله ۱۴۰۱ دارد. - محصولات صنایع شیمیایی یا صنایع وابسته
یکی از پرشتاب‌ترین مسیرها متعلق به این گروه است: از بهار ۱۳۹۰ (۱۳٫۶) تا تابستان ۱۴۰۴ (۱۶۰٫۶). در سال‌های اخیر نیز شتاب حفظ شده؛ نمونه روشن آن از زمستان ۱۴۰۲ (۱۲۴٫۱) به زمستان ۱۴۰۳ (۱۴۵٫۱) و سپس تابستان ۱۴۰۴ (۱۶۰٫۶) است. - مواد پلاستیکی و اشیاء ساخته‌شده از این مواد
این گروه از بهار ۱۳۹۰ (۲۷٫۴) به تابستان ۱۴۰۴ (۱۵۵٫۷) می‌رسد. جهش در سال‌های ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۴ محسوس است؛ از زمستان ۱۴۰۲ (۱۳۳٫۱) تا زمستان ۱۴۰۳ (۱۴۸٫۸) و بعد تابستان ۱۴۰۴ (۱۵۵٫۷). - فلزات معمولی و مصنوعات آنها
از بهار ۱۳۹۰ (۳۸٫۸) تا تابستان ۱۴۰۴ (۱۴۷٫۶) مسیر صعودی ثبت شده است. در سال‌های نزدیک‌تر، حرکت از زمستان ۱۴۰۲ (۱۲۶٫۱) به زمستان ۱۴۰۳ (۱۳۸٫۸) و سپس تابستان ۱۴۰۴ (۱۴۷٫۶) نشان‌دهنده تداوم رشد است. - مصنوعات از سنگ، گچ، سیمان و مشابه
این گروه از بهار ۱۳۹۰ (۲۳٫۵) تا تابستان ۱۴۰۴ (۱۶۲٫۱) رشد کرده و در ردیف گروه‌هایی قرار می‌گیرد که در سال‌های اخیر به سطوح بالا رسیده‌اند؛ به‌خصوص از زمستان ۱۴۰۲ (۱۳۱٫۲) به زمستان ۱۴۰۳ (۱۵۱٫۰) و سپس تابستان ۱۴۰۴ (۱۶۲٫۱).
کالاهای سرمایه‌ای و تجهیزات با جهش‌های بزرگ
- ماشین‌آلات و وسایل مکانیکی؛ ادوات برقی و مشابه
این گروه از بهار ۱۳۹۰ (۷٫۰) به تابستان ۱۴۰۴ (۲۴۴٫۷) رسیده و یکی از شدیدترین تغییرات را دارد. در سال‌های آخر، جهش بسیار برجسته است: از زمستان ۱۴۰۲ (۱۴۱٫۱) به زمستان ۱۴۰۳ (۲۰۷٫۲) و سپس به تابستان ۱۴۰۴ (۲۴۴٫۷). - دستگاه‌های اپتیک و عکاسی و مشابه
مسیر این گروه حتی تندتر است: از بهار ۱۳۹۰ (۶٫۲) تا تابستان ۱۴۰۴ (۲۷۳٫۴). شتاب از زمستان ۱۴۰۲ (۱۴۶٫۶) به زمستان ۱۴۰۳ (۲۱۴٫۸) و سپس تابستان ۱۴۰۴ (۲۷۳٫۴) کاملاً قابل مشاهده است.
حمل‌ونقل و کالاهای مصرفی منتخب
- وسایل نقلیه زمینی، هوایی و مشابه
از بهار ۱۳۹۰ (۱۵٫۵) تا تابستان ۱۴۰۴ (۱۴۵٫۰) افزایش رخ داده است. روند در سال‌های ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۴ صعودی‌تر است؛ از زمستان ۱۴۰۲ (۱۱۷٫۹) به زمستان ۱۴۰۳ (۱۳۵٫۰) و سپس تابستان ۱۴۰۴ (۱۴۵٫۰). - مواد نسجی و مصنوعات از این مواد
از بهار ۱۳۹۰ (۴۹٫۱) تا بهار ۱۴۰۴ (۱۱۷٫۰) رشد می‌کند، اما در تابستان ۱۴۰۴ (۱۱۵٫۴) اندکی کاهش فصلی دیده می‌شود. - انواع کفش و مشابه
از بهار ۱۳۹۰ (۲۱٫۱) تا تابستان ۱۴۰۴ (۱۲۸٫۹) بالا آمده و در سال‌های اخیر رشد حفظ شده است؛ برای نمونه از زمستان ۱۴۰۲ (۱۱۶٫۹) تا زمستان ۱۴۰۳ (۱۱۸٫۹) و سپس تابستان ۱۴۰۴ (۱۲۸٫۹).
گروه‌های با ثبات نسبی یا الگوی خاص
- چوب و اشیاء چوبی
این گروه در بخش بزرگی از دوره حول ۹۵ تا ۱۰۵ حرکت می‌کند (مثلاً تابستان ۱۳۹۲ (۱۰۳٫۳) و زمستان ۱۳۹۴ (۹۳٫۵))، اما در سال‌های اخیر جهش سطحی پیدا می‌کند و به تابستان ۱۴۰۴ (۱۳۰٫۹) می‌رسد. - خمیر چوب یا سایر مواد الیافی و مشابه
از بهار ۱۳۹۰ (۴۷٫۵) به تابستان ۱۴۰۴ (۱۰۵٫۹) رسیده و نسبت به گروه‌های سرمایه‌ای، رشد آرام‌تری دارد. در سال‌های ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۴ نیز نوسان محدود است؛ بهار ۱۴۰۴ (۱۰۵٫۹) و تابستان ۱۴۰۴ (۱۰۵٫۹) برابر ثبت شده‌اند. - پوست خام و چرم و مشابه
این گروه از بهار ۱۳۹۰ (۸٫۴) تا تابستان ۱۴۰۴ (۱۰۹٫۰) افزایش دارد، اما یک ویژگی مهم آن «نوسان‌های تند» در برخی مقاطع است؛ از جمله جهش‌هایی که در میانه دهه ۱۳۹۰ دیده می‌شود و سپس نزدیک شدن تدریجی به محدوده ۱۰۰ در سال‌های بعد. - مروارید و سنگ‌های گرانبها و مشابه
از بهار ۱۳۹۰ (۶۱٫۲) تا تابستان ۱۴۰۴ (۱۰۴٫۵) حرکت کرده و در سال‌های اخیر عمدتاً نزدیک ۱۰۰ نوسان دارد؛ یعنی رفتار آن بیشتر «پایدار و کم‌دامنه» است. - کالاها و مصنوعات گوناگون
از بهار ۱۳۹۰ (۱۳٫۱) به تابستان ۱۴۰۴ (۱۲۶٫۸) می‌رسد و در سال‌های ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۴ حول سطح ۱۲۰–۱۲۷ نوسان دارد (مثلاً بهار ۱۴۰۴ (۱۲۶٫۵) و تابستان ۱۴۰۴ (۱۲۶٫۸)). - اشیاء هنری، کلکسیون و مشابه
از بهار ۱۳۹۰ (۲۶٫۳) تا تابستان ۱۴۰۴ (۱۳۶٫۱) افزایش ثبت شده و در سال‌های اخیر نزدیک ۱۲۰ به بالا قرار دارد؛ نمونه: زمستان ۱۴۰۲ (۱۲۴٫۶) و تابستان ۱۴۰۴ (۱۳۶٫۱).
جمع‌بندی
شاخص کل قیمت کالاهای وارداتی (دلاری، ۱۴۰۰=۱۰۰) در یک نگاه، از سطح بهار ۱۳۹۰ (۱۷٫۷) تا تابستان ۱۴۰۴ (۱۶۷٫۰) حرکت کرده و چند فاز مشخص دارد: رشد پیوسته تا زمستان ۱۳۹۳ (۵۳٫۱)، افت در ۱۳۹۴ تا زمستان ۱۳۹۴ (۴۹٫۲)، سپس صعود تدریجی تا نزدیک شدن به محدوده ۱۰۰ در ۱۴۰۰ و تثبیت نسبی در ۱۴۰۲، و در نهایت جهش دوباره از ۱۴۰۳ تا تابستان ۱۴۰۴. در تفکیک گروهی، بیشترین شتاب رشد در سال‌های اخیر در گروه‌های ماشین‌آلات و ادوات برقی (تا تابستان ۱۴۰۴: ۲۴۴٫۷) و دستگاه‌های اپتیک و عکاسی (تا تابستان ۱۴۰۴: ۲۷۳٫۴) دیده می‌شود؛ در مقابل، گروه‌هایی مثل حیوانات زنده و محصولات حیوانی در بازه بلندمدت نوسان محدودتر و نزدیک به سطح ۱۰۰ داشته‌اند (تا تابستان ۱۴۰۴: ۱۰۵٫۰).
