محصولات، دورهها، داشبوردها و مقالات را در لحظه پیدا کنید
وقتی شاخص قیمت صادرات را «دلاری» میخوانیم، عملاً داریم تغییرات قیمت صادرات ایران را از منظر ارزِ مبنا میسنجیم؛ یعنی اثر جهشهای نرخ ارز داخلی تا حد زیادی از تصویر حذف میشود و تمرکز روی تغییرات واقعیتر قیمتهای صادراتی در بازارهای بینالمللی میماند. به همین دلیل، برخلاف شاخص ریالی که جهشهای بسیار بزرگ دارد، شاخص دلاری معمولاً با شیب ملایمتر حرکت میکند و برای تحلیل رقابتپذیری و فشار/فرصت قیمتی در صادرات، کاربرد مستقیمتری دارد.
شاخص کل در سال پایه ۱۳۹۰ عملاً حول ۱۰۰ نوسان دارد (۹۸٫۴ تا ۱۰۱٫۳). از ۱۳۹۱ تا ۱۳۹۵ روند افزایشی آرام ادامه پیدا میکند و شاخص در ۱۳۹۵ عمدتاً در بازه ۱۱۲ تا ۱۱۴ قرار میگیرد.
از ۱۳۹۶ به بعد یک فاز «افت و مکث» دیده میشود: شاخص کل در ۱۳۹۶ به محدوده ۱۰۶ تا ۱۱۴ میرسد و در ۱۳۹۷ نیز حول ۱۰۹ تا ۱۱۳ میچرخد؛ یعنی رشد دلاری صادرات در این سالها کند و حتی در برخی فصول عقبنشینی میکند.
اما در ۱۳۹۸ ورق برمیگردد. شاخص کل از بهار ۱۳۹۸ با ۱۲۴٫۴ شروع میشود، در تابستان ۱۲۶٫۰ ثبت میشود و سپس در پاییز ۱۳۹۸ به ۱۳۹٫۱ و در زمستان به ۱۴۰٫۱ میرسد (در ادامه نیز حدود ۱۴۰٫۲ دیده میشود). این یعنی جهش اصلی شاخص دلاری صادرات در انتهای دوره رخ داده و قبل از آن، تصویر بیشتر «رشد آرام + دوره مکث» است.
کالاها و مصنوعات گوناگون؛ یکی از پرشتابترینها در پایان دوره
این گروه از سطح ۸۳٫۵ در بهار ۱۳۹۰ به ۳۱۷٫۰ در زمستان ۱۳۹۸ میرسد. مسیر آن در سالهای میانی پرنوسان است، اما از ۱۳۹۸ به بعد شتاب میگیرد (بهخصوص از محدوده ۲۲۳٫۶ در بهار ۱۳۹۸ تا ۳۱۷٫۰ در زمستان همان سال). این رفتار معمولاً نشان میدهد ترکیب کالایی این گروه یا قیمتگذاری دلاری آن در بازار مقصد تغییر محسوس داشته است.
مواد نسجی و مصنوعات از این مواد؛ رشد پایدار و سطح بالا
شاخص این گروه از ۸۳٫۷ در بهار ۱۳۹۰ به ۲۸۳٫۹ در زمستان ۱۳۹۸ رسیده است. نکته مهم این است که از ۱۳۹۳ به بعد، سطح شاخص در بازههای بالاتر تثبیت میشود و در ۱۳۹۸ یک پله دیگر رو به بالا میرود. در بین گروههای اصلی، این بخش از نظر «سطح شاخص» و «پایداری رشد» بسیار برجسته است.
دستگاههای اپتیک و عکاسی؛ سطح بالا با شیب آرامتر
این گروه از ۹۲٫۹ در بهار ۱۳۹۰ به ۲۱۹٫۹ در زمستان ۱۳۹۸ میرسد. مسیر افزایش آن نسبتاً یکنواختتر است و جهش ناگهانی خیلی تیز مثل برخی گروهها ندارد، اما در پایان دوره همچنان در سطوح بالا قرار میگیرد.
ماشینآلات و ادوات برقی؛ رشد قابل توجه و پیوسته
این گروه از ۹۲٫۸ در بهار ۱۳۹۰ به ۲۶۸٫۷ در زمستان ۱۳۹۸ میرسد. برخلاف شاخص ریالی که این گروه را انفجاری نشان میداد، در شاخص دلاری هم رشد قابل توجه است، اما «در مقیاس منطقیتر»؛ بهویژه از ۱۳۹۷ به ۱۳۹۸ مسیر رو به بالا پررنگتر میشود (۲۲۱٫۶ در بهار ۱۳۹۸ تا ۲۶۸٫۷ در زمستان).
محصولات صنایع غذایی
از ۸۸٫۹ در بهار ۱۳۹۰ به ۱۸۶٫۷ در زمستان ۱۳۹۸ رسیده است. نکته تحلیلی اینجاست که این گروه در ۱۳۹۶ و ۱۳۹۷ یک دوره افت/فشار قیمتی را تجربه میکند (مثلاً نزدیک ۱۵۲ تا ۱۵۶ در ۱۳۹۷)، اما در ۱۳۹۸ دوباره به مسیر رشد برمیگردد (۱۶۲٫۲ در بهار ۱۳۹۸ تا ۱۸۸٫۵ در پاییز).
محصولات شیمیایی و صنایع وابسته
روند کلی صعودی است و از ۹۸٫۲ (بهار ۱۳۹۰) به ۱۵۵٫۶ (زمستان ۱۳۹۸) میرسد. در سالهای ۱۳۹۶ و ۱۳۹۷ کمی افت یا نوسان دیده میشود، اما در پایان دوره رشد دوباره تقویت میشود.
از ۹۸٫۳ در بهار ۱۳۹۰ به ۱۶۱٫۸ در زمستان ۱۳۹۸ میرسد. این گروه رشد دارد اما نه به شدت گروههای نسجی/گوناگون. همچنین در ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ نوسانهایی دیده میشود، ولی جهت کلی افزایشی است.
محصولات معدنی؛ مهمترین افت دلاری در میانه دوره
این گروه از حدود ۱۰۱٫۶ در بهار ۱۳۹۰ شروع میکند اما به تدریج افت میکند و در ۱۳۹۶ به مقادیر پایینتری میرسد (حتی در محدوده ۷۴٫۹ تا ۷۶٫۹ در ۱۳۹۶ دیده میشود). سپس در ۱۳۹۸ به سمت ۱۱۱ تا ۱۱۲ برمیگردد. این یعنی قیمت دلاری صادرات معدنی در بخشی از دوره تحت فشار بوده و تازه در انتهای دوره بخشی از افت را جبران کرده است.
فلزات معمولی؛ نزدیک به ثبات حول ۱۰۰ تا ۱۲۰
فلزات معمولی و مصنوعات آنها در بیشتر دوره نزدیک ۱۰۰ نوسان دارند و در ۱۳۹۸ به حدود ۱۱۲٫۶ تا ۱۱۹٫۸ میرسند. یعنی نسبت به سایر گروهها، تغییرات دلاری این بخش محدودتر بوده است.
مروارید و سنگهای گرانبها؛ رفتار تقریباً ثابت
این گروه در بخش زیادی از سری زمانی نزدیک به سطحهای ثابت میماند و در ۱۳۹۸ حدود ۱۰۵ دیده میشود. این «ثبات» یکی از ویژگیهای شاخص دلاری در گروههای خاص است.
در بسیاری از گروهها، اختلاف فصلها در سالهای ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۷ محدود است. اما در ۱۳۹۸، در چند گروه، «پاییز و زمستان» سطحهای بالاتری ثبت میکنند. نمونه روشن آن شاخص کل است که از ۱۲۶٫۰ در تابستان ۱۳۹۸ به ۱۳۹٫۱ در پاییز و ۱۴۰٫۱ در زمستان میرسد. این الگو نشان میدهد شوک اصلی دلاری در انتهای سال ۱۳۹۸ تشدید شده است.
تصویر دلاری شاخص قیمت صادرات (۱۳۹۰=۱۰۰) سه پیام اصلی دارد:
در کل دوره، رشد دلاری صادرات ملایمتر از رشد ریالی است و عمدتاً تا قبل از ۱۳۹۸ در یک مسیر آرام و سپس دوره مکث حرکت میکند.
۱۳۹۸ نقطه جهش شاخص دلاری است؛ هم در شاخص کل و هم در چند گروه مهم.
در بین گروهها، کالاهای گوناگون، مواد نسجی، ماشینآلات و اپتیک در پایان دوره سطوح بالاتری میسازند، در حالی که محصولات معدنی افت میاندورهای قابل توجه دارد و سپس بخشی از آن را جبران میکند.