محصولات، دورهها، داشبوردها و مقالات را در لحظه پیدا کنید
وقتی درباره «شاخص قیمت مصرفکننده» صحبت میکنیم، اغلب ذهن ما به یک عدد کلی میرود؛ اما واقعیت این است که تجربه تغییر سطح قیمتها، در عمل میتواند با توجه به الگوی مصرف هر گروه متفاوت دیده شود. دادهای که در اختیار داریم، دقیقاً همین امکان را فراهم میکند: شاخص کل قیمت کالاها و خدمات مصرفی، نه فقط به صورت کلی، بلکه به تفکیک دهکهای هزینهای و به صورت ماهانه از سال ۱۳۹۵ تا آبان ۱۴۰۴.
این داده ها «سطح شاخص کل قیمت کالاها و خدمات مصرفی» را برای دهکهای هزینهای (دهک اول تا دهک دهم) در هر ماه نشان میدهد.
عدد بزرگتر یعنی سطح شاخص بالاتر است.
سال ۱۴۰۰ در دادهها مبنا قرار گرفته و عدد ۱۰۰ نقش «سال پایه» را دارد.
بنابراین سالهای قبل و بعد، در نسبت با این مبنا قابل خواندن هستند.
اگر مسیر اعداد را از ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۴ دنبال کنیم، چند ویژگی برجسته به چشم میآید:
۱۳۹۵ و ۱۳۹۶: روند آرام و کمنوسان؛ تغییرات بیشتر تدریجی است.
۱۳۹۷: ورود به فاز رشد پرشتابتر؛ افزایشها در نیمه دوم سال واضحتر میشود.
۱۳۹۸: رشد ادامه دارد اما نسبت به ۱۳۹۷ هموارتر است.
۱۳۹۹: جهش محسوس با شدت گرفتن افزایشها از مهر به بعد.
۱۴۰۰: سال پایه (۱۰۰)؛ معیار مقایسه و همترازی.
۱۴۰۱: نقطه عطف؛ جهش مهم از خرداد و استمرار رشد تا پایان سال.
۱۴۰۲: رشد ادامه دارد اما نرمتر از شوک ۱۴۰۱.
۱۴۰۳: افزایش پلهای با شتاب بیشتر در نیمه دوم سال.
۱۴۰۴ تا آبان: رشد ماهبهماه پیوسته و رسیدن به سطوح جدید.
سال ۱۳۹۵ رشد آرام و قابل ردیابی
در ۱۳۹۵ مسیر شاخص عمدتاً «افزایشی اما نرم» است.
از فروردین تا خرداد تغییرات محدود است (دهک اول ۲۷.۳ → ۲۷.۵).
از تیر تا شهریور رشد کمی پررنگتر میشود (۲۷.۸ → ۲۸.۳).
از مهر تا اسفند روند افزایشی ادامه دارد و سال در سطح بالاتر بسته میشود (۲۸.۴ → ۲۹.۷).
در تمام ماههای ۱۳۹۵، دهک اول معمولاً بالاتر از دهک دهم قرار دارد؛ یعنی اختلاف دهکی در این سال «پایدار» است.
سال ۱۳۹۶ ثبات نسبی با افزایشهای کوچک
۱۳۹۶ بیشتر شبیه «حرکت آرام با توقفهای کوتاه» است:
بهار نزدیک ۳۰ آغاز میشود و تا تابستان کمی بالاتر میرود.
از آبان تا اسفند، شاخص در محدوده ۳۱.۲ تا ۳۱.۶ تثبیت میشود.
نوسان کم این سال باعث میشود ۱۳۹۶ در مقایسه با سالهای بعد، بهعنوان یک دوره نسبتاً آرام در سری زمانی دیده شود.
سال ۱۳۹۷ شتابگیری مرحلهای و جهشهای نیمه دوم
در ۱۳۹۷ رشد از بهار آغاز میشود اما موتور اصلی در نیمه دوم روشنتر است:
فروردین تا خرداد: ۳۲.۰ → ۳۲.۸
تیر: ورود به سطح بالاتر (۳۴.۲)
مرداد و شهریور: تثبیت رشد (۳۶.۲ و ۳۷.۸)
مهر تا اسفند: افزایشهای پیدرپی تا ۴۶.۶ در اسفند
این توالی ماهانه نشان میدهد نیمه دوم سال نقش تعیینکننده در شکلگیری سطح نهایی شاخص داشته است.
سال ۱۳۹۸ رشد پیوسته با شیب هموارتر
در ۱۳۹۸ افزایش ادامه دارد اما نسبت به ۱۳۹۷ «آرامتر» میشود:
بهار در محدوده ۴۹ حرکت میکند.
تیر و مهر، پلههای بالاتر ثبت میشود.
از آذر به بعد، شاخص در سطح بالاتر تثبیت میشود و اسفند به ۵۵.۷ میرسد.
این سال بیش از آنکه جهشی باشد، یک مسیر «انباشت تدریجی» را نشان میدهد.
سال ۱۳۹۹ جهش محسوس و پرشتاب شدن پاییز
۱۳۹۹ از نظر شکل تغییرات، بهویژه در نیمه دوم سال قابل توجه است:
فروردین تا خرداد: ۵۷.۲ → ۵۸.۶
تیر تا شهریور: افزایش سریعتر (۶۲.۸ و ۶۶.۸)
مهر تا آبان: جهش پررنگ (۷۰.۸ و ۷۶.۷)
زمستان: تثبیت در سطح بالاتر و رسیدن به ۸۳.۷ در اسفند
نکته دادهای مهم این سال، جلو افتادن دهک دهم از دهک اول در رقم سالانه است (۷۱.۸ در برابر ۷۰.۰).
سال ۱۴۰۰ سال پایه و معیار استاندارد
در ۱۴۰۰ عدد سالانه همه دهکها ۱۰۰ است، اما درون سال روند افزایشی دیده میشود:
دهک اول از ۸۶.۷ در فروردین به ۱۱۳.۶ در اسفند میرسد.
سال ۱۴۰۱ نقطه عطف سری؛ جهش خرداد و ادامه رشد
در ۱۴۰۱ یک تغییر فاز واضح در خرداد دیده میشود:
فروردین: ۱۱۶.۸
اردیبهشت: ۱۲۰.۵
خرداد: ۱۴۰.۳ (پرش مشخص)
پس از آن، افزایشها ادامه دارد و تا اسفند به ۱۷۸.۳ میرسد.
همزمان، شکاف دهکی در رقم سالانه بزرگتر میشود (دهک اول ۱۵۱.۶ در برابر دهک دهم ۱۴۴.۱).
سال ۱۴۰۲ ادامه رشد در سطح بالا با شیب ملایمتر
۱۴۰۲ با عددهای بالا شروع میشود و بهتدریج جلو میرود:
از ۱۸۳.۸ در فروردین تا ۲۰۳.۸ در شهریور
مهر و آبان: افزایشهای محدود اما پیوسته
آذر: پله بالاتر (۲۲۱.۰)
اسفند: ۲۲۹.۹
رفتار این سال بیشتر «تثبیت در سطح بالا + رشد آهسته» است.
سال ۱۴۰۳ نقش پررنگ نیمه دوم و پایان سال در سطح ۳۲۰
۱۴۰۳ بهویژه از مهر به بعد تندتر میشود:
فروردین: ۲۳۵.۵
شهریور: ۲۶۳.۰
مهر: ۲۷۱.۰
آبان: ۲۸۱.۲
دی: ۲۹۶.۳
بهمن: ۳۱۰.۸
اسفند: ۳۱۹.۷
نکته قابل توجه اینکه در رقم سالانه، دهکها تقریباً همسطحاند (فاصله ۰.۴ واحد).
سال ۱۴۰۴ (فروردین تا آبان) رشد ماهبهماه و رسیدن به سطح ۴۲۴
از ابتدای ۱۴۰۴ تا آبان، مسیر تقریباً بدون توقف بالا میرود:
فروردین: ۳۳۱.۱
اردیبهشت: ۳۳۶.۷
خرداد: ۳۴۸.۷
تیر: ۳۶۰.۵
مرداد: ۳۷۲.۷
شهریور: ۳۸۸.۲
مهر: ۴۰۷.۹
آبان: ۴۲۴.۱
در آبان، فاصله دهک اول و دهم به ۱۰.۲ واحد میرسد؛ یعنی همزمان با رشد کلی، اختلاف سطح شاخص بین دهکها هم در این نقطه افزایش پیدا کرده است.
دادهها نشان میدهد روند شاخص در این بازه چند دوره شتابگیری مشخص داشته که با خود اعداد قابل تشخیص است (۱۳۹۷، ۱۳۹۹، ۱۴۰۱ و از نیمه دوم ۱۴۰۳ تا آبان ۱۴۰۴).
فاصله دهکی ثابت نیست: گاهی کاهش مییابد و گاهی دوباره باز میشود؛ بنابراین تحلیل شاخص کلی بدون توجه به دهکها میتواند بخشی از تصویر را پنهان کند.
برخی سالها «ماههای تعیینکننده» دارند؛ در ۱۴۰۱، خرداد چنین نقشی را بهطور واضح بازی میکند.