محصولات، دورهها، داشبوردها و مقالات را در لحظه پیدا کنید
نرخ تورم سالانه تولیدکننده برق یکی از مهمترین شاخصها برای ارزیابی وضعیت هزینههای تولید در صنعت برق و بررسی پایداری اقتصادی این بخش است. این شاخص نشان میدهد که متوسط تغییر شاخص قیمت تولید برق در چهار فصل یا دوازده ماه منتهی به دوره جاری، نسبت به دوره مشابه سال قبل چگونه بوده است. بررسی این نرخ به تفکیک فصل، ماه و ساعات اوج بار، میانبار و کمبار، امکان تحلیل عمیقتر رفتار قیمتی صنعت برق و اثرگذاری سیاستهای اقتصادی و انرژی را فراهم میکند.
در این مقاله، روند نرخ تورم سالانه تولیدکننده برق در بازه زمانی ۱۳۹۱ تا ۱۴۰۴ با سال پایه ۱۳۹۵ مورد بررسی قرار میگیرد.
نرخ تورم سالانه تولیدکننده برق بیانگر درصد تغییر شاخص قیمت تولید برق در یک دوره دوازدهماهه نسبت به دوازدهماهه مشابه سال قبل است. این شاخص برخلاف تورم فصلی یا نقطه به نقطه، نوسانات کوتاهمدت را هموار کرده و تصویری باثباتتر از روند کلی قیمتها ارائه میدهد. به همین دلیل، نرخ تورم سالانه یکی از مهمترین ابزارها برای تحلیل بلندمدت و تصمیمگیری در سطح کلان صنعت برق محسوب میشود.
بررسی دادههای بخش کل نشان میدهد که نرخ تورم سالانه تولیدکننده برق در ایران دارای سه دوره متمایز بوده است.
در سالهای ابتدایی دهه ۱۳۹۰، تورم سالانه در سطحی مثبت و نسبتاً ملایم قرار داشت و تا سال ۱۳۹۳ به حدود ۱۴ درصد رسید.
در فاصله سالهای ۱۳۹۵ تا ۱۳۹۷، روند تورم سالانه بهطور محسوسی کاهشی شد و حتی به مقادیر منفی رسید که نشاندهنده دورهای از کنترل قیمتها، تثبیت تعرفهها و اثرگذاری سیاستهای تنظیمی در صنعت برق بود.
از سال ۱۳۹۹ به بعد، نرخ تورم سالانه مجدداً وارد فاز صعودی شد و در سالهای ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ به سطوح بسیار بالا و کمسابقهای رسید، بهطوری که در برخی دورهها نرخ تورم سالانه کل بخش برق به بیش از ۴۵ درصد افزایش یافت. این روند بیانگر تشدید فشار هزینهای بر تولید برق در سالهای اخیر است.
ساعات اوج بار همواره حساسترین بخش تولید برق از نظر هزینه و قیمتگذاری بودهاند. دادهها نشان میدهد که نرخ تورم سالانه در این ساعات، اگرچه در دوره ۱۳۹۵ تا ۱۳۹۷ کاهش یافته و حتی منفی شده است، اما از سال ۱۳۹۹ به بعد با شیب تندتری نسبت به گذشته افزایش یافته است.
در سالهای ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳، تورم سالانه اوج بار به محدوده بالای ۴۵ تا ۵۰ درصد رسیده که نشاندهنده افزایش شدید هزینه تولید در ساعات اوج مصرف، فشار بر ظرفیت نیروگاهها و رشد هزینه سوخت و نگهداری است.
ساعات میانبار تصویری متعادلتر از وضعیت کلی صنعت برق ارائه میکنند. روند تورم سالانه در این بخش شباهت زیادی به شاخص کل دارد، اما با نوسانات کنترلشدهتر.
پس از ثبت تورمهای منفی در میانه دهه ۱۳۹۰، از سال ۱۳۹۹ به بعد نرخ تورم سالانه میانبار نیز افزایش قابلتوجهی داشته و در سالهای ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ به حدود ۴۵ تا ۴۹ درصد رسیده است. این موضوع نشان میدهد که افزایش هزینههای تولید برق، محدود به ساعات اوج بار نبوده و کل ساختار تولید را تحت تأثیر قرار داده است.
ساعات کمبار بیشترین تفاوت رفتاری را در مقایسه با سایر بخشها نشان میدهند. در سالهای ابتدایی، تورم سالانه کمبار بالاتر از میانگین کل بوده و حتی در برخی سالها به بیش از ۲۰ درصد رسیده است.
در دوره ۱۳۹۵ تا ۱۳۹۷، این بخش نیز تورم منفی عمیقی را تجربه کرده که بیانگر استفاده از سیاستهای ترجیحی برای تشویق مصرف در ساعات کمبار است.
با این حال، از سال ۱۴۰۰ به بعد، تورم سالانه کمبار بهطور پیوسته افزایش یافته و در سالهای ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ به سطوح بالای ۴۰ درصد رسیده است. این موضوع نشان میدهد که حتی تعرفههای کمبار نیز در برابر فشارهای هزینهای مصون نماندهاند.
دادههای ماهانه مربوط به سالهای ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ نشان میدهد که اگرچه نرخ تورم سالانه در برخی ماهها روند کاهشی کوتاهمدت داشته، اما در مجموع سطح تورم همچنان بالا باقی مانده است.
کاهش تدریجی تورم سالانه در ماههای پایانی برخی دورهها میتواند نشانهای از اثرگذاری سیاستهای کنترلی باشد، اما تداوم نرخهای بالای ۲۰ تا ۳۰ درصدی نشان میدهد که صنعت برق همچنان با تورم ساختاری مواجه است.
بررسی نرخ تورم سالانه تولیدکننده برق بر اساس دادههای فصلی و ماهانه نشان میدهد که صنعت برق ایران در سالهای اخیر وارد دورهای از تورم بالا و پایدار شده است.
کاهش تورم در میانه دهه ۱۳۹۰ موقتی بوده و از سال ۱۳۹۹ به بعد، افزایش هزینههای تولید، تغییرات اقتصادی کلان و فشار بر زیرساختها باعث رشد شدید نرخ تورم سالانه در تمامی ساعات مصرف شده است.
تحلیل این شاخص میتواند مبنای مهمی برای سیاستگذاری تعرفهای، برنامهریزی سرمایهگذاری در نیروگاهها و مدیریت مصرف برق در سالهای آینده باشد.