محصولات، دورهها، داشبوردها و مقالات را در لحظه پیدا کنید
در میان اجزای سبد مصرفی خانوار، گروه «خوراکیها، آشامیدنیها و دخانیات» معمولاً سریعتر از بسیاری از گروههای دیگر تغییر میکند؛ چون هم به نوسان هزینههای تولید و توزیع حساس است و هم به تغییر الگوی خرید خانوارها. شاخصی که اینجا میبینید با سال پایه ۱۴۰۰=۱۰۰ گزارش شده؛ یعنی عدد ۱۰۰ بهمنزله سطح قیمتهای این گروه در سال ۱۴۰۰ است و هرچه عدد بالاتر میرود، یعنی سطح قیمتها نسبت به سال پایه بیشتر افزایش یافته است.
امتیاز تحلیل دهکی اینجاست که فقط «روند کلی» را نمیبینیم؛ بلکه میتوانیم بفهمیم در هر مقطع، فشار افزایش قیمتها در عمل چگونه بین دهکهای هزینهای توزیع شده است.
اگر بخواهیم این سری زمانی را به چند «فاز قابل فهم» تقسیم کنیم، تصویر کلی اینطور است:
یکی از جذابترین نکات این دادهها، «جابجایی الگوی دهکی» است:
در سالهای ابتدایی (مثل ۱۳۹۵)، دهک اول عدد بالاتری از دهک دهم دارد. مثال: سال ۱۳۹۵، دهک اول ۲۲.۳ و دهک دهم ۲۱.۴.
این معمولاً یعنی سبد مصرفی دهکهای پایینتر در این گروه، ترکیبی دارد که سریعتر اثر افزایش قیمتها را در شاخص نشان میدهد.
اما در سالهای بعد، بهتدریج دهک دهم جلو میافتد. نمونه روشن در ۱۴۰۳ اسفند: دهک اول ۳۵۹.۴ و دهک دهم ۳۷۴.۴.
یعنی در دورههای جدیدتر، سطح شاخص برای دهکهای بالاتر بالاتر ثبت میشود و شکاف به سمت دهکهای بالاتر میچرخد.
این تغییر جهت، برای تحلیلگر مهم است چون نشان میدهد «فقط شدت افزایش قیمتها» مطرح نیست؛ ترکیب مصرف و وزن اقلام در سبد دهکها هم مسیر شاخص را جابهجا میکند.
۱۳۹۵ ثبات نسبی با حرکتهای کوچک
در ۱۳۹۵ شاخص بیشتر در محدوده ۲۰ تا ۲۴ حرکت میکند.
برداشت: این سال بیشتر «دوره آرام» است و برای مقایسه جهشهای سالهای بعد، نقش خط پایه را بازی میکند.
۱۳۹۶ رشد آرام و پیوسته
۱۳۹۶ همچنان روند آرام دارد، اما سطح شاخص نسبت به ۱۳۹۵ کمی بالاتر میایستد:
۱۳۹۷ سال عبور از آستانه و ورود به فاز جهشی
از ۱۳۹۷ به بعد، روند وارد فاز متفاوتی میشود:
برداشت: ۱۳۹۷ نقطهای است که «ریتم رشد» تغییر میکند؛ یعنی از رشد آهسته به رشد سریعتر منتقل میشویم.
۱۳۹۸ ادامه رشد، اما با شیب کنترلشدهتر
در ۱۳۹۸ شاخص در کانال ۴۵ تا ۵۰ میچرخد و نوسانها نسبتاً نرمتر است:
۱۳۹۹ شتابگیری جدی و یک پرش ماهانه چشمگیر
در ۱۳۹۹ روند پرقدرتتر میشود و به اعداد ۸۰+ میرسد.
۱۴۰۰ سال پایه و سپس رشد تا پایان سال
با پایه ۱۴۰۰=۱۰۰، خود سال ۱۴۰۰ در جدول ۱۰۰ ثبت شده، اما ماهها نشان میدهد از ابتدای سال تا پایان سال رشد ادامه دارد:
برداشت: پایان ۱۴۰۰ یعنی حتی نسبت به سال پایه، سطح قیمت این گروه در مسیر افزایشی تثبیت شده است.
۱۴۰۱ جهش بزرگ و تثبیت در سطح جدید
۱۴۰۱ در دادههای شما یک «نقطه تغییر سطح» بسیار واضح دارد:
برداشت: اینجا شاخص فقط رشد نکرده؛ «سطح» عوض شده و بازار وارد دامنه قیمتی جدیدی شده است.
۱۴۰۲ افزایش تا کانال ۲۵۰+ با نوسانهای قابل رصد
در ۱۴۰۲ شاخص از حدود ۲۱۸ در فروردین شروع میشود و تا پایان سال به ۲۵۴ تا ۲۶۶ میرسد.
۱۴۰۳ عبور از ۳۰۰ و جهش زمستانی
۱۴۰۳ مسیر «پلهای» دارد:
۱۴۰۴ (فروردین تا آبان) شتابگیری واضح و ورود به کانال ۵۰۰+
۱۴۰۴ در همین چند ماهِ موجود، یکی از تندترین رشدها را نشان میدهد:
برداشت: این اعداد یعنی سطح قیمت این گروه نسبت به سال پایه ۱۴۰۰ چند برابر شده و در سال ۱۴۰۴ رشد با ریتم بالاتری ادامه یافته است.
۱) ۱۳۹۷ نقطه ورود به فاز جهشی است. از اعداد ۲۶ در بهار، به ۴۳ در انتهای سال میرسیم؛ یعنی ریتم رشد عوض میشود.
۲) آبان ۱۳۹۹ یک پرش ماهانه برجسته دارد. افزایش مهر به آبان در بسیاری دهکها چشمگیر است و بهعنوان «ماه تغییر سرعت» قابل علامتگذاری است.
۳) خرداد ۱۴۰۱ تغییر سطح را نشان میدهد. جهش از کانال ۱۲۶–۱۲۹ به کانال ۱۵۷–۱۶۸، یک نقطه عطف واضح در سری زمانی است.
۴) از ۱۴۰۳ به بعد، دهکهای بالاتر غالباً شاخص بالاتری ثبت میکنند. این یعنی الگوی دهکی نسبت به سالهای ابتدایی دگرگون شده و شکاف به سمت دهکهای بالاتر حرکت کرده است.
۵) ۱۴۰۴ (تا آبان) مسیر شتابدار و بدون توقفهای جدی دارد. رسیدن به کانال ۵۰۰+ در آبان نشان میدهد روند افزایشی در این گروه، وارد مرحله جدیدی شده است.