مقدمه
تعریف محصول و جایگاه بازار
تنقلات کوچک بستهبندیشده به گروهی از محصولات خوراکی گفته میشود که در حجم کم، با بستههای مجزا و قابلحمل تولید میشوند؛ از جمله بیسکویتهای کوچک، شکلاتهای تکنفره، ویفر، آبنبات، مغزها و آدامسها. این محصولات بهدلیل راحتی مصرف، طول عمر بالا و جذابیت بصری، در سبک زندگی مدرن جایگاه ویژهای یافتهاند.
در سالهای اخیر، تغییر رفتار مصرفکنندگان ایرانی به سمت میانوعدههای سریع و قابلحمل، موجب شده بخش تنقلات کوچک بستهبندیشده به یکی از پویاترین زیربخشهای صنعت غذایی ایران تبدیل شود.
اهمیت بازار
این بازار نقشی کلیدی در اشتغال، نوآوری و صادرات محصولات غذایی دارد. برندهای ایرانی با تنوع محصول و بستهبندی خلاقانه توانستهاند در فروشگاههای زنجیرهای و فروشگاههای آنلاین حضور پررنگی پیدا کنند.
تحلیل کلان (PESTEL)
-
سیاسی: سیاستهای حمایتی دولت از صنایع غذایی و صادرات منطقهای فرصت رشد را افزایش داده است. اما تعرفه واردات مواد اولیه (مثل شکر یا بستهبندی) گاهی مانع توسعه میشود.
-
اقتصادی: نوسانات نرخ ارز، تورم و کاهش قدرت خرید باعث شده تولیدکنندگان به سمت بستههای کوچکتر و قیمتهای روان (مثلاً ۵ یا ۱۰ هزار تومان) حرکت کنند.
-
اجتماعی: سبک زندگی شهری، افزایش تمایل به میانوعدههای فوری و توجه به سلامت (محصولات بدون شکر یا طبیعی) محرک اصلی رشد است.
-
فناوری: بهبود در ماشینآلات بستهبندی اتوماتیک و چاپ دیجیتال باعث کاهش هزینهها و جذابیت بیشتر بستهبندی شده است.
-
زیستمحیطی: چالش بازیافت پلاستیک و تغییر به سمت بستهبندیهای دوستدار محیط زیست اهمیت فزایندهای یافته است.
-
قانونی: استانداردهای جدید سازمان غذا و دارو برای برچسبگذاری و میزان افزودنیها، تولیدکنندگان را به رعایت کیفیت بیشتر سوق داده است.
اندازه بازار و روند رشد
بازار تنقلات کوچک بستهبندیشده در ایران در سال ۱۴۰۲ حدود ۳۲ هزار میلیارد تومان برآورد میشود، که تقریباً ۲۵٪ از کل بازار تنقلات کشور را تشکیل میدهد.
در این میان، زیربخشهایی مانند شکلات (۳۵٪)، ویفر و بیسکویت (۲۵٪)، آدامس و آبنبات (۲۰٪) و مغزها (۲۰٪) سهم اصلی را دارند.
بر اساس روند سهساله اخیر، نرخ رشد متوسط سالانه بازار حدود ۸ تا ۱۰ درصد بوده است. با توجه به رشد جمعیت شهری و افزایش فروش آنلاین، پیشبینی میشود این بازار تا سال ۱۴۰۷ به حدود ۵۵ هزار میلیارد تومان برسد.
تقاضای فصلی در تعطیلات نوروز، بازگشایی مدارس و ماههای تابستان به اوج میرسد. در این فصول، محصولاتی مانند آدامس و آبنباتهای کوچک بیشترین سهم را در سبد خرید میانوعدهای دارند.
بخشبندی بازار
-
شکلات و ویفرهای کوچک: حدود ۳۵٪ از بازار؛ مناسب برای هدیه، میانوعده سریع و مصرف کودکان و نوجوانان.
-
آدامس و آبنبات: حدود ۲۰٪ از بازار؛ خوشبوکننده دهان، مصرف پس از غذا، خرید لحظهای (Impulse Purchase).
-
مغزها و اسنکهای کوچک: حدود ۲۰٪ از بازار؛ مناسب افراد سلامتمحور و کارمندان بهعنوان میانوعده مغذی.
-
بیسکویت و کیکهای کوچک: حدود ۲۵٪ از بازار؛ مصرف روزانه، قیمت اقتصادی و در دسترس خانوارها
تحلیل :
-
آدامس در میان تمام این گروهها، بیشترین وابستگی را به خریدهای احساسی و لحظهای دارد و به همین دلیل، جایگاه آن در قفسههای فروشگاهها و طراحی بستهبندی نقش کلیدی در جذب مشتری دارد.
رقابت در بازار ایران
بازیگران اصلی این بازار شامل برندهایی چون شیرین عسل، مزمز، شونیز، بایودنت، وایت، ویدنت، تریدنت (وارداتی) و بیلو هستند.
-
شیرین عسل و شونیز در بخش شکلات و ویفر پیشرو هستند.
-
بایودنت و وایت سهم بالایی در بخش آدامس بدون قند دارند.
-
مزمز و چیتوز در بخش اسنک و مغزها جایگاه مستحکمی دارند.
در سالهای اخیر، برندهای ایرانی توانستهاند با توسعه خطوط تولید آدامسهای بدون قند و بستهبندیهای فانتزی، بخشی از بازار برندهای خارجی را تصاحب کنند.
رقابت قیمتی شدید است؛ بهویژه در خردهفروشیها که برندهای اقتصادی سهم قابلتوجهی میگیرند. اما برندهایی مثل بایودنت با تأکید بر کیفیت، سلامت و صادرات توانستهاند در بخش پریمیوم بمانند.
رفتار مصرفکننده
تحقیقات میدانی نشان میدهد که مصرفکنندگان شهری به سه دلیل اصلی این گروه از محصولات را میخرند:
-
رفع گرسنگی لحظهای یا خستگی کاری
-
ایجاد تنوع و تجربه جدید
-
خوشبو کردن دهان (بهویژه با آدامس یا آبنبات)
مصرفکنندگان جوانتر بهویژه در سنین ۱۸ تا ۳۰ سال، بیشترین استفاده از آدامسهای بدون قند را دارند و اغلب خرید خود را بهصورت لحظهای انجام میدهند.
در فروشگاههای آنلاین نیز، بستههای چندتایی (Multi-pack) آدامس و شکلات فروش بالایی دارند که نشان از رفتار انباشت خانگی دارد.
کانالهای توزیع
-
سوپرمارکتها و هایپرمارکتها: حدود ۵۵٪ فروش را شامل میشوند.
-
فروشگاههای آنلاین: سهمی حدود ۱۵٪ دارند ولی سریعترین رشد را تجربه میکنند.
-
دستفروشی و فروشگاههای محلی: مخصوص مناطق پرتردد و مدارس، با سهم حدود ۲۰٪.
-
بازار سازمانی (B2B): برای هتلها، کافهها و سینماها، سهم حدود ۱۰٪.
محصولاتی مثل آدامسهای جیبی در کانال فروش حضوری بیشترین حجم فروش را دارند، درحالیکه بستههای چندتایی در فروش آنلاین رشد چشمگیری یافتهاند.
فرصتها و تهدیدها
فرصتها:
-
رشد بازار محصولات بدون شکر و سلامتمحور (آدامس بدون قند، مغزهای طبیعی).
-
افزایش تقاضا برای بستههای کوچک و اقتصادی.
-
توسعه صادرات به عراق، آذربایجان و افغانستان.
-
گسترش فروش دیجیتال و D2C.
تهدیدها:
-
افزایش هزینه مواد اولیه (قند، بستهبندی پلاستیکی).
-
رقابت برندهای خارجی وارداتی.
-
تغییر ذائقه مصرفکنندگان به سمت محصولات طبیعیتر.
پیشبینی بازار
با فرض نرخ رشد متوسط ۸٪ سالانه، ارزش بازار تنقلات کوچک بستهبندیشده تا سال ۱۴۰۷ به حدود ۵۵ تا ۶۰ هزار میلیارد تومان خواهد رسید.
زیربخش آدامس و آبنبات نیز بهطور متوسط سالانه ۶٪ رشد خواهد داشت، بهویژه در مدلهای بدون قند و بستهبندیهای قابلحمل.
جمعبندی و توصیهها
بازار تنقلات کوچک بستهبندیشده ایران، بازاری گسترده، پویا و رقابتی است که همزمان از دو روند تغذیهای پیروی میکند: راحتی مصرف و سلامتمحوری.
برندهایی که بتوانند بین این دو ارزش تعادل برقرار کنند، سهم پایدارتری خواهند داشت.
برای برندهای فعال در بخش آدامس، سرمایهگذاری روی:
-
تولید طعمهای جدید (نعناع، میوهای، گیاهی)،
-
بستهبندی قابلحمل و بازیافتی،
-
و تبلیغات دیجیتال با پیام «سلامت دهان و تنفس تازه»
میتواند سودآورترین مسیر رشد باشد.
