محصولات، دورهها، داشبوردها و مقالات را در لحظه پیدا کنید
بخش معدن یکی از پیشرانهای اصلی اقتصاد ایران به شمار میرود و تحولات قیمتی در این بخش، اثر مستقیم و غیرمستقیم بر صنایع بالادستی و پاییندستی، صادرات، سرمایهگذاری و رشد اقتصادی دارد. شاخص قیمت تولیدکننده بخش معدن، ابزاری کلیدی برای سنجش تغییرات هزینه و قیمت در مرحله تولید فعالیتهای معدنی است.
در این داشبورد، با استفاده از دادههای فصلی و ماهانه شاخص قیمت تولیدکننده بخش معدن از سال ۱۳۸۱ تا ۱۴۰۴ و با سال پایه ۱۳۹۵، روند کلی این شاخص و رفتار آن در زیربخشهای اصلی معدن شامل استخراج زغالسنگ، استخراج کانههای فلزی و استخراج سایر معادن بررسی میشود.فعالان بخش معدن و پژوهشگران ضروری است.
شاخص قیمت تولیدکننده بخش معدن نشاندهنده متوسط تغییرات قیمت محصولات معدنی در مرحله تولید است. این شاخص تحت تأثیر عواملی مانند قیمت جهانی مواد معدنی، نرخ ارز، هزینه انرژی، دستمزد، فناوری استخراج و سیاستهای اقتصادی قرار دارد. انتخاب سال ۱۳۹۵ بهعنوان سال پایه با عدد ۱۰۰، امکان مقایسه شفاف روندهای قیمتی در بلندمدت را فراهم میکند.
بررسی شاخص کل بخش معدن نشان میدهد که قیمت تولید محصولات معدنی در ایران طی بیش از دو دهه گذشته با رشد بسیار چشمگیری مواجه بوده است. در سالهای ابتدایی دهه ۱۳۸۰، شاخص در سطوح بسیار پایین و کمتر از ۲۰ واحد قرار داشت که بیانگر سطح قیمتهای آن دوره نسبت به سال پایه است.
از اواخر دهه ۱۳۸۰ و بهویژه در دهه ۱۳۹۰، شاخص قیمت تولیدکننده معدن وارد مسیر افزایشی پایداری شد. این روند پس از سال ۱۳۹۸ شتاب بیشتری گرفت و در سالهای ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۴ به اوج تاریخی خود رسید، بهطوری که شاخص کل بخش معدن به بیش از ۳۰۰۰ واحد افزایش یافت. این جهش نشاندهنده افزایش چند ده برابری قیمت تولید محصولات معدنی نسبت به ابتدای دوره مورد بررسی است.
شاخص قیمت تولیدکننده استخراج زغالسنگ در مقایسه با سایر زیربخشهای معدن، از ثبات نسبی بیشتری در سالهای ابتدایی برخوردار بوده است. تا میانه دهه ۱۳۹۰، رشد این شاخص تدریجی و ملایم بوده، اما از سال ۱۳۹۸ به بعد افزایش قیمتها شدت گرفته است.
در سالهای اخیر، شاخص قیمت استخراج زغالسنگ به سطوح بسیار بالایی رسیده و از مرز ۲۰۰۰ واحد عبور کرده است. این روند بیانگر افزایش هزینه استخراج، رشد تقاضا، تغییرات قیمت جهانی زغالسنگ و اثرگذاری نرخ ارز بر این زیربخش است.
استخراج کانههای فلزی یکی از مهمترین زیربخشهای معدن محسوب میشود و سهم بالایی در ارزش افزوده بخش معدن دارد. دادهها نشان میدهد که شاخص قیمت تولیدکننده این زیربخش، از ابتدای دوره مورد بررسی روندی صعودی و نسبتاً سریعتر از متوسط کل معدن داشته است.
بهویژه پس از سال ۱۳۹۹، شاخص قیمت کانههای فلزی با جهشهای پیاپی مواجه شده و در سالهای ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ به بیش از ۳۳۰۰ واحد رسیده است. این افزایش شدید را میتوان ناشی از رشد قیمتهای جهانی فلزات، افزایش هزینههای استخراج، محدودیتهای سرمایهگذاری و نوسانات ارزی دانست.
زیربخش استخراج سایر معادن شامل انواع مواد معدنی غیرفلزی است که نقش مهمی در صنایع ساختمانی و تولیدی دارند. شاخص قیمت این زیربخش نیز طی دوره مورد بررسی روندی افزایشی داشته، اما شیب رشد آن در مقایسه با کانههای فلزی و زغالسنگ ملایمتر بوده است.
با این حال، در سالهای اخیر و بهویژه پس از ۱۴۰۰، شاخص قیمت استخراج سایر معادن نیز با افزایش قابلتوجهی روبهرو شده و به سطوح بالای ۱۸۰۰ واحد رسیده است. این موضوع نشان میدهد که فشارهای هزینهای بهصورت فراگیر بر کل بخش معدن اثر گذاشته است.
مقایسه شاخص قیمت تولیدکننده در زیربخشهای مختلف معدن نشان میدهد که استخراج کانههای فلزی بیشترین رشد قیمتی را تجربه کرده است. استخراج زغالسنگ در رتبه بعدی قرار دارد و استخراج سایر معادن، اگرچه رشد کمتری داشته، اما همچنان افزایش قابلتوجهی را ثبت کرده است.
این تفاوتها بیانگر اثرگذاری متفاوت عوامل داخلی و خارجی، از جمله بازارهای جهانی، ساختار هزینه و میزان وابستگی به واردات تجهیزات و فناوری در هر زیربخش است.
تحلیل شاخص قیمت تولیدکننده بخش معدن به تفکیک زیربخشها نشان میدهد که بخش معدن ایران طی دو دهه اخیر با افزایش شدید و مداوم هزینههای تولید مواجه بوده است. شتاب گرفتن رشد شاخص در سالهای اخیر، بهویژه پس از ۱۳۹۸، نشاندهنده تشدید فشارهای اقتصادی، ارزی و ساختاری بر فعالیتهای معدنی است.
ادامه این روند میتواند آثار مهمی بر قیمت مواد اولیه صنایع، صادرات معدنی، سودآوری بنگاهها و تصمیمات سرمایهگذاری داشته باشد. از این رو، پایش مستمر شاخص قیمت تولیدکننده معدن و تحلیل دقیق زیربخشهای آن، برای سیاستگذاران اقتصادی، فعالان بخش معدن و پژوهشگران ضروری است.