محصولات، دورهها، داشبوردها و مقالات را در لحظه پیدا کنید
نرخ تورم تولیدکننده محصولات صنعتی، که بهصورت درصد تغییر شاخص قیمت تولیدکننده نسبت به فصل یا ماه قبل اندازهگیری میشود، یکی از مهمترین شاخصهای پیشنگر تورم در اقتصاد محسوب میشود. این شاخص، تغییرات هزینه تولید در صنایع مختلف را پیش از انتقال به قیمت مصرفکننده نشان میدهد و از اینرو، ابزار مهمی برای تحلیل فشارهای تورمی، سیاستگذاری صنعتی و پیشبینی روند تورم عمومی است.در این داشبورد، با استفاده از دادههای رسمی نرخ تورم فصلی و ماهانه تولیدکننده محصولات صنعتی کشور از سال ۱۳۸۰ تا ۱۴۰۴، الگوی نوسانات قیمتی در کل بخش صنعت و رشته فعالیتهای اصلی مورد بررسی قرار گرفته است.
بررسی دادهها نشان میدهد نرخ تورم فصلی تولیدکننده در کل بخش صنعت تا اواسط دهه ۱۳۹۰ عمدتاً کمدامنه و بعضاً همراه با افتهای مقطعی بوده است. با این حال، از سال ۱۳۹۷ به بعد، الگوی تورم تولیدکننده وارد مرحلهای جدید شده که مشخصه اصلی آن افزایشهای فصلی بزرگ، پیدرپی و بعضاً شوکآور است.ثبت نرخهای بسیار بالای تورم فصلی در برخی مقاطع (بهویژه همزمان با جهشهای ارزی و شوکهای هزینهای)، بیانگر انتقال سریع فشارهای کلان اقتصادی به بخش تولید و شکلگیری تورم ساختاری در صنعت است.
الگوی فصلی دادهها نشان میدهد:
در بسیاری از سالها، تابستان و پاییز بیشترین نرخهای تورم فصلی را ثبت کردهاند
در دورههای بیثباتی اقتصادی، زمستان و ماههای پایانی سال نیز با جهشهای شدید همراه بودهاند
از سال ۱۴۰۳ به بعد، با ورود دادههای ماهانه، نوسانات قیمتی با فراوانی بیشتر اما دامنه محدودتر مشاهده میشود
این الگو نشاندهنده همزمانی عوامل فصلی تولید با شوکهای کلان اقتصاد کلان است.
ساخت محصولات غذایی
تورم فصلی تولیدکننده در صنایع غذایی در اغلب سالها بالاتر از متوسط صنعت بوده است. افزایش هزینه نهادههای کشاورزی، حملونقل، انرژی و بستهبندی باعث شده این بخش بهسرعت به شوکهای هزینهای واکنش نشان دهد. در سالهای اخیر، ثبت نرخهای فصلی دو رقمی بیانگر فشار مستمر بر زنجیره تأمین مواد غذایی است.
ساخت انواع آشامیدنیها
بخش آشامیدنیها نوسانات فصلی قابل توجهی را تجربه کرده است. وابستگی به مواد اولیه وارداتی و تغییرات سیاستهای مالیاتی موجب شده در برخی فصول جهشهای شدید و در برخی دورهها ثبات نسبی مشاهده شود. این الگو نشاندهنده بیثباتی هزینه تولید در این صنعت است.
فرآوردههای توتون و تنباکو
تورم فصلی در این بخش الگویی ناپیوسته و سیاستمحور دارد. جهشها و افتهای شدید عمدتاً ناشی از تغییرات مقرراتی، مالیاتی و قیمتگذاری دولتی است و کمتر از سایر صنایع تابع روند عمومی بازار است.
ساخت منسوجات و پوشاک
در منسوجات و پوشاک، تا پیش از سال ۱۳۹۷ افتها و رشدهای متناوب مشاهده میشود، اما پس از آن نرخهای تورم فصلی بالا و مداوم ثبت شده است. وابستگی به مواد اولیه وارداتی و افزایش دستمزد نیروی کار از عوامل اصلی تشدید تورم تولیدکننده در این بخش هستند.
ساخت چرم و محصولات وابسته
تورم فصلی این بخش روندی افزایشی و نسبتاً پایدار دارد. حساسیت بالا به نرخ ارز و بازارهای صادراتی موجب شده نوسانات فصلی آن در دورههای بیثباتی اقتصادی تشدید شود.
ساخت چوب، کاغذ و محصولات کاغذی
در صنایع چوب و کاغذ، نرخ تورم فصلی بهویژه از اواخر دهه ۱۳۹۰ بهطور محسوسی افزایش یافته است. رشد هزینه واردات مواد اولیه، محدودیت منابع داخلی و افزایش تقاضای صنایع بستهبندی از عوامل اصلی این روند هستند.
چاپ و تکثیر رسانهها
این بخش به دلیل وابستگی مستقیم به کاغذ و خدمات چاپ، دارای انتقال سریع تورم تولیدکننده به قیمت نهایی است. دادهها نشان میدهد در بسیاری از فصول، افزایشهای پیاپی اما نسبتاً محدود ثبت شده است.
ساخت کُک و فرآوردههای حاصل از پالایش نفت
این رشته فعالیت یکی از نوسانیترین بخشها است. نرخهای تورم فصلی بسیار بالا در برخی دورهها، در کنار افتهای شدید در دورههای دیگر، بیانگر تأثیر مستقیم قیمتهای جهانی نفت، نرخ ارز و سیاستهای داخلی قیمتگذاری است.
مواد شیمیایی و محصولات دارویی
در مواد شیمیایی، تورم فصلی اغلب بالا و نوسانی است، در حالی که در محصولات دارویی، به دلیل کنترلهای قیمتی و سیاستهای حمایتی، تغییرات فصلی ملایمتر بوده است. این تفاوت، اثر سیاستگذاری دولت بر رفتار قیمتی صنایع را نشان میدهد.
محصولات لاستیکی و پلاستیکی
تورم فصلی در این بخش پس از سال ۱۳۹۷ بهشدت افزایش یافته است. وابستگی مستقیم به خوراک پتروشیمی و نرخ ارز موجب شده در بسیاری از فصول، نرخهای رشد بالا ثبت شود و صنایع پاییندستی تحت فشار قرار گیرند.
سایر محصولات کانی غیرفلزی
این بخش شامل صنایعی مانند سیمان و شیشه است که تورم فصلی آنها بهطور مستقیم از قیمت انرژی و حملونقل تأثیر میپذیرد. دادهها نشاندهنده روندی افزایشی و نسبتاً پایدار است.
فلزات پایه و محصولات فلزی
فلزات پایه بیشترین نوسانات تورم فصلی را تجربه کردهاند. جهشهای شدید قیمتی در برخی فصول، در کنار افتهای قابل توجه، بیانگر وابستگی بالا به بازارهای جهانی و نرخ ارز است. این نوسانات بهسرعت به محصولات فلزی ساختهشده منتقل شده است.
محصولات رایانهای، الکترونیکی و تجهیزات برقی
این بخشها به دلیل وابستگی شدید به واردات قطعات، الگوی تورم فصلی همسو با نوسانات ارزی دارند. افزایشهای متناوب اما نسبتاً پایدار، نشاندهنده کاهش قدرت رقابتی تولید داخلی است.
ماشینآلات و تجهیزات
تورم فصلی در این بخش عموماً تدریجی اما مداوم بوده است. افزایش هزینه فناوری و قطعات تخصصی موجب شده فشار هزینهای در بلندمدت انباشته شود و سرمایهگذاری صنعتی را تحت تأثیر قرار دهد.
وسایل نقلیه و سایر تجهیزات حملونقل
نرخ تورم فصلی در این صنایع عمدتاً انباشتی است؛ بهطوری که افزایشهای کوچک اما پیدرپی در نهایت منجر به رشد شدید قیمت تولیدکننده شدهاند. شوکهای ارزی نقش کلیدی در تشدید این روند داشتهاند.
مبلمان و سایر مصنوعات
این بخشها دارای نوسانات فصلی نامنظم هستند که نشاندهنده آسیبپذیری بالای صنایع کوچک و متوسط در برابر شوکهای هزینهای و کاهش قدرت قیمتگذاری است.
نتایج این بررسی نشان میدهد که:
تورم تولیدکننده صنعتی در ایران ساختاری و پایدار شده است
از سال ۱۳۹۷ به بعد، شدت و فراوانی جهشهای فصلی بهطور معناداری افزایش یافته
اغلب رشتهفعالیتها با انتقال سریع فشار هزینهای به قیمت تولیدکننده مواجهاند
تداوم این روند میتواند زمینهساز پایداری تورم مصرفکننده در سالهای آینده باشد
رصد مستمر نرخ تورم فصلی تولیدکننده به تفکیک رشته فعالیت، برای سیاستگذاران اقتصادی، فعالان صنعتی و سرمایهگذاران، اهمیتی حیاتی دارد.