محصولات، دورهها، داشبوردها و مقالات را در لحظه پیدا کنید
بخش دامپروری یکی از ارکان اصلی امنیت غذایی و معیشت روستایی در ایران است. بررسی تغییرات جمعیت دام، بهویژه به تفکیک فصل، میتواند تصویری دقیق از رفتار تولیدکنندگان، شرایط اقلیمی، هزینههای نگهداری دام و فشارهای اقتصادی ارائه دهد. دادههای رسمی مرکز آمار ایران درباره تعداد گوسفند و بره، بز و بزغاله و گاو و گوساله در دامداریهای کشور، امکان تحلیل عمیق این نوسانات را فراهم کرده است.نکته مهم این آمار آن است که اعداد فصلی قابل جمع یا میانگینگیری سالانه نیستند و هر فصل، یک «تصویر مقطعی» از وضعیت دام کشور را نشان میدهد.
نگاهی کلی به دادهها از سال ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۴ نشان میدهد که در هر سه گروه دامی، بیشترین تعداد دام معمولاً در فصل زمستان ثبت شده است و کمترین مقدار اغلب به فصل تابستان تعلق دارد.
این الگوی تکرارشونده، اتفاقی نیست و ریشه در چند عامل کلیدی دارد:
گوسفند و بره بیشترین سهم را در ترکیب دام کشور دارند و نوسانات آنها اثر مستقیمی بر بازار گوشت قرمز دارد.
رفتار فصلی گوسفند و بره
تحلیل روند
رشد جمعیت گوسفند و بره از سال ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۱ نشاندهنده افزایش نگهداری دام در واکنش به تورم، افزایش قیمت نهادهها و نقش دام بهعنوان «دارایی قابل نقدشوندگی» است.
در سالهای ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۴، نوسانات محدودتر شده که میتواند نشانه تعادل نسبی بازار یا فشار هزینهای بر دامداران باشد.
بز و بزغاله جایگاه مهمی در مناطق خشک و نیمهخشک دارند، اما رفتار جمعیتی آنها محافظهکارانهتر از گوسفند است.
ویژگیهای آماری بز و بزغاله
تحلیل
ثبات نسبی جمعیت بز در مقایسه با گوسفند نشان میدهد که این دام بیشتر در سیستمهای معیشتی پایدار نگهداری میشود و کمتر وارد چرخه سوداگری بازار میشود. با این حال، کاهش تدریجی سقف زمستانی در برخی سالها میتواند زنگ خطری برای دامداری سنتی در مناطق محروم باشد.
آمار گاو و گوساله از زمستان ۱۳۹۸ به بعد در دسترس است و برخلاف دام سبک، نوسانات بسیار محدودی دارد.
الگوی مشاهدهشده
تحلیل تخصصی
این ثبات نشان میدهد که دام سنگین:
به بیان دیگر، گاو و گوساله «دام برنامهمحور» است، در حالی که گوسفند و بز «دام واکنشی» محسوب میشوند.
اگر این سه گروه را کنار هم قرار دهیم، تصویر روشنی شکل میگیرد:
این تفاوتها نشان میدهد که سیاستگذاری یکسان برای همه دامها، نمیتواند کارآمد باشد.
تحلیل فصلی جمعیت دام کشور نشان میدهد که:
در نهایت، مدیریت پایدار دامپروری نیازمند سیاستهای تفکیکشده برای دام سبک و سنگین و توجه جدی به الگوی فصلی تولید است.
مقاله مرتبطی وجود ندارد